Парите што стојат на сметка не се секогаш знак на сигурност. Понекогаш се знак дека човек не знае што понатаму. Во банка има заштеда, има плата, има некоја сума тргната на страна, а дома истото прашање се врти со месеци: да се чуваат, да се вложат, да се купи нешто, да се отплати кредит, да се отвори бизнис или едноставно да не се чепкаат?
Во Македонија сè повеќе граѓани се во оваа чудна позиција. Не се богати. Далеку од тоа. Но имаат некоја сума што не сакаат да ја изедe инфлацијата. А од друга страна, немаат доволно доверба ниту во инвестиции, ниту во берза, ниту во фондови, ниту во недвижности по сегашни цени.
„Најлошо е кога парите стојат без план. Не затоа што мора веднаш да се потрошат, туку затоа што секој месец ја губат вредноста ако немаат намена“, велат економисти.
И тука почнува дилемата на обичниот човек. Ако ги остави на сметка, каматата е мала. Ако купи стан, цените се високи. Ако ги вложи во бизнис, ризикот е голем. Ако ги потроши, после ќе се кае. Па најчесто се случува најлесното: ништо.
Парите мируваат.
Експертите велат дека тоа не е само финансиско прашање, туку и прашање на навика. Кај нас многумина штедат од страв, а не со стратегија. Се тргаат пари „за не дај Боже“, за болест, за свадба, за дете, за поправка на кола, за црни денови. Тоа е разбирливо. Но проблемот е кога сите пари се ставаат во ист кош и никој не знае што точно се прави со нив.
„Не е исто заштеда за итни случаи и пари што може да работат. Првите треба да бидат лесно достапни. Вторите треба да имаат цел“, објаснуваат финансиски познавачи.
Во превод, човек треба да знае кои пари не смее да ги допре, а кои може да ги стави во нешто што ќе му донесе вредност. Не мора тоа да биде голема инвестиција. Некогаш е доволно да се отплати скап долг. Некогаш да се вложи во изолација на домот, во нова опрема за работа, во образование, во приватен пензиски фонд, во мал семеен бизнис или во нешто што ќе намали трошоци на долг рок.
Но кај нас и тоа оди тешко. Луѓето имаат лоши искуства. Едни изгубиле пари во пропаднати бизниси, други се изгореле со брзи шеми, трети не им веруваат на институциите. Затоа кога ќе им кажете „инвестирај“, прво што слушаат е „ризикувај“.
„Инвестиција не значи коцкање. Проблемот е што многу граѓани немаат основна финансиска писменост, па секоја одлука им изгледа или опасна или премногу комплицирана“, велат аналитичари.
Најчестата грешка, според нив, е што луѓето размислуваат од крајност во крајност. Или сите пари на сметка. Или сите пари во стан. Или сите пари во бизнис. А личните финансии не се прават така. Се делат.
Еден дел за сигурност. Еден дел за редовни трошоци. Еден дел за долгови. Еден дел за вложување. И најважно, секој денар да има задача.
Тоа не звучи спектакуларно. Нема брза заработка, нема приказна дека преку ноќ ќе се стане богат. Но тоа е реалниот пат за луѓе што не сакаат парите да им стојат како бројка на апликација, додека цените околу нив секој месец се движат нагоре.
Економистите предупредуваат и на уште една работа: чувањето пари во банка не е погрешно само по себе. Погрешно е ако човек не знае зошто ги чува. Ако тие пари се резерва за шест месеци живот, тоа е паметно. Ако се чуваат затоа што „не знам што друго“, тогаш тоа е проблем.
„Парите без план брзо стануваат потрошувачка. Денес нешто за дома, утре поправка, задутре одмор, па на крај човек не знае каде отишле“, велат познавачи.
Токму затоа сè повеќе се зборува за личен финансиски план, иако кај нас тој збор сè уште звучи како нешто за богати луѓе. Не е. Тоа е обична табела, лист хартија или белешка во телефон. Колку имам, колку должам, што ми треба, што можам да вложам, што не смеам да чепкам.
Просто. Ама ретко кој го прави.
Пари на сметка може да донесат мир. Но само ако човек знае што му значат. Ако се само бројка што стои таму, без цел и без план, тогаш не се сигурност. Само одложена одлука.
Б.З.М.
