Иницијалната јавна понуда за SpaceX јасно става до знаење дека најважната вештина на Маск не е развивањето футуристички производи, туку мајсторство во финансиското поврзување и користењето на инсајдерско влијанието, пишува во својата колумна истакнатиот професор по економија на City University of New York, Пол Кругман.
Вчера бев на пократко патување. Прво, се возев со локален хиперлуп низ тунел изграден од компанијата Boring. Потоа повикав целосно автономна роботакси на Tesla преку вградениот невронски имплант. Патем, ги читав најновите вести од колонијата на Марс.
Секако, ништо од тоа не се случи, бидејќи ништо од горенаведеното не постои. Нема функционални возила за хиперлуп. Компанијата Boring сè уште не изградила комерцијално употреблив тунел. Tesla има неколку – не целосно автономни – такси во Остин. И тоа е тоа. (Додека Google широко нуди такси без возач Waymo во неколку големи градови.) Neuralink, наводен пионер во индустријата за импланти во мозокот, изврши тестови на неколку пациенти, и тоа е отприлика тоа. И секако, не постои такво нешто како колонија на Марс: лет со екипаж до Марс сè уште не е реализиран, а има мали шанси тоа да се случи во блиска иднина.
Во повеќе наврати во текот на изминатата деценија, Илон Маск тврдеше дека сите овие услуги ќе бидат комерцијално достапни до 2025 година, можеби и порано.
Вистина е дека Маск имаше и деловни успеси. Tesla влезе во бизнисот со електрични возила во вистинско време, а Starlink нуди критични услуги што го прават профитабилен.
Но, тие достигнувања не се доволни за да го направат Маск најбогатиот човек на планетата. Историски гледано, неговото богатство во голема мера се темели на самоостварувачката вера на инвеститорите убедени во генијалноста на Маск, кои купуваат акции во секоја компанија под негова контрола. Резултирачкиот раст на вредноста дополнително го зацврстува угледот на Маск како бизнис гениј.
Постои термин за бизниси кои изгледаат успешно затоа што привлекуваат нови инвеститори, а новите инвеститори се привлечени затоа што изгледаат успешно. Тоа е класична Понзи измама. Илон Маск, всушност, е Понзи шема во човечка форма.
Тукушто завршената првична јавна понуда за SpaceX јасно покажува дека најважната вештина на Маск не е развивањето футуристички производи, туку мајсторство во финансиското поврзување и користењето на инсајдерско влијанието, особено влијанието врз администрацијата на Трамп.
За да разберете што мислам, сетете се како Маск го купи Twitter во 2022 година и го преименува во X. За да ја финансира таа инвестиција, тој мораше да позајми 13 милијарди долари од инвестициски банки. Банките сметаа на брзо ослободување од овој долг со продажба на алчни инвеститори. Но, Маск го уништи деловниот модел на X, претворајќи го во крајно десничарска, пронацистичка септичка јама, што брзо ги избрка огласувачите. Во летото 2024 година, вредноста на поранешниот Twitter беше проценета на половина од цената по која беше продаден. Соочени со можноста за загуба од 40 проценти доколку долгот требаше веднаш да се реши, банкарите се помирија со сознанието дека ќе мора да го трпат во своите биланси на состојба многу подолго отколку што замислуваа, што го наведе Wall Street Journal да заклучи во август 2024 година: „Аквизицијата на Твитер од страна на Маск – најлошиот банкарски договор од финансиската криза во 2008 година“.
И потоа се случија две работи што ги спасија банкарите и кредитната способност на Маск: победата на Доналд Трамп во 2024 година и доаѓањето на вештачката интелигенција. Желни да ги привлечат Маск и Трамп, огласувачите почнаа да се враќаат на X. Во март 2025 година, Маск го објави спојувањето на X и новооснованата компанија за вештачка интелигенција xAI, искористувајќи ја лудоста за вештачка интелигенција за да ја зголемат проценката на X и неговото лично богатство.
За жал за Маск, xAI Grok е, според сите извештаи, многу инфериорен производ во однос на моделите за вештачка интелигенција што ги нудат Anthropic и OpenAI. Многумина го сметаат за небезбеден и несигурен. Во еден момент тој почна да исфрла расистички и антисемитски коментари, па дури и си го даде прекарот МехаХитлер. Функционерите на администрацијата на Трамп ги притискаа владините агенции – вклучително и Пентагон – да почнат да го користат Grok, но без многу успех.
Значи, откако прво го спаси X со спојување со xAI, во следниот чекор го спаси xAI со спојување со SpaceX, компанија која има навистина успешен бизнис модел во Starlink.
Потоа SpaceX влезе на пазарот на капитал со јавна понуда. Првичната јавна понуда дебитираше на Nasdaq по цена што ѝ дава проценка од 1,77 трилиони долари за компанија со загуба која минатата година објави само 18,7 милијарди долари приходи.
Како може да се оправда таква проценка – да ја наречеме астрономска? Првичната јавна понуда делумно се базираше на претпоставката дека малопродажните инвеститори ќе ги купат акциите, а не врз основа на каква било рационална проценка на вредноста на SpaceX како компанија, туку затоа што веруваа дека добиваат удел во генијалноста на Илон Маск.
Но, бидејќи не беше сигурно дека ордите верници ќе бидат доволни за да ја доведат таа игра до среќен крај, сојузниците на Маск од Волстрит мораа да се вклучат. Некои од водечките берзански индекси, како што се Nasdaq 100 и FTSE Russell, неодамна ги променија своите внатрешни правила за да го вклучат SpaceX во изборот на хартии од вредност што ги следат практично веднаш.
Важно е да се разбере дека вклучувањето на акциите на компанијата во водечките берзански индекси носи огромни финансиски придобивки. Голем дел од акциите ги поседуваат „индексни фондови“ – инвестициски фондови кои ги дизајнираат своите портфолија за да го имитираат движењето на главните индекси. Значи, штом акциите на компанијата се вклучени во важен индекс, побарувачката за нив се зголемува бидејќи индексните фондови мора да ги вклучат во своите портфолија.
Историски гледано, водечките индекси секогаш чекаат најмалку една година по првичната јавна понуда дури и за да ја разгледаат можноста за вклучување нови акции, со што им се дава доволно време да „созреат“. Заобиколувањето на правилата кога станува збор за SpaceX покажува дека Маск не ја изгубил својата способност да кооптира и корумпира клучни институции. (Треба да се напомене дека S&P 500 не попуштил на притисокот и ќе почека една година пред да го додаде SpaceX во својот индекс.)
Што ме доведува до поентата. Гигантската антропоморфна Понзи шема позната како Илон Маск на крајот мора да пропадне. Но, традиционалните Понзи шематски шеми ги експлоатираа само оние инвеститори кои доброволно избраа да учествуваат. Овој пат, голем дел од парите зад измамата на Маск доаѓаат од џебовите на обичните Американци кои практично се принудени да му се придружат. Приближно 52% од капиталот под контрола на инвестициските фондови денес е инвестиран во фондови што ги следат индексите, а над 50% од американските домаќинства имаат барем минимален удел во нив. Благодарение на дослухот на Маск и Вол Стрит, овозможен од сеприсутното верување дека администрацијата на Трамп стои зад Маск, многу мали инвеститори – можеби повеќето – учествуваат во гоење на чудовиштето на берзата на Маск, без разлика дали им се допаѓа или не. Дали некој во Америка на Трамп треба да биде изненаден од тоа?
Пол Кругман
