Македонија сè почесто не е крајна дестинација за странските работници, туку попатна станица. Доаѓаат, добиваат документи, работат кратко или воопшто не се задржуваат, а потоа продолжуваат кон Германија, Австрија, Италија, Хрватска или Словенија. Теоретски, изгледа како увоз на работна сила. Во пракса, сè повеќе личи на транзитна услуга. Ние им ги отвораме вратите, тие ја гледаат Европа.
Во последните години домашните компании сè погласно зборуваат дека нема работници. Градежништвото бара мајстори, угостителството келнери и готвачи, фабриките оператори, транспортот возачи. Македонските работници или се иселени, или не прифаќаат ниски плати, или бараат подобри услови. Затоа работодавачите почнаа да гледаат кон странство. Од Турција, Непал, Бангладеш, Индија, Пакистан, Филипини. Се носат луѓе за работа што домашниот пазар веќе не може да ја покрие.
Дел од тие луѓе не ја гледаат Македонија како земја каде што ќе останат. Ја гледаат како чекор поблиску до Европската Унија. Познавачи на пазарот на труд велат дека ова веќе не е изолиран случај, туку модел што го користат и работници и посредници.
„Човек што доаѓа од далеку не тргнува на пат за да зема плата од 400 или 500 евра. Тој ја гледа Македонија како влез во европскиот простор. Ако добие можност да замине понатаму, ќе замине. Тоа не треба да нè изненадува“, велат економисти.
Работодавачите, пак, се жалат дека постапките се долги, трошоците не се мали, а ризикот останува кај нив. Плаќаат посредници, подготвуваат документи, бараат сместување, организираат превоз, учат човек на работа. И по неколку недели или месеци, работникот исчезнува. Не буквално, туку заминува. Некој во Хрватска, некој во Словенија, некој кај роднини во Германија.
„Ние не сме против странски работници. Напротив, без нив дел од секторите ќе застанат. Но ако системот дозволува луѓето само да поминат низ Македонија, тогаш компаниите губат време и пари“, велат работодавачи од услужниот сектор.
Проблемот не е само во работниците. И тие имаат своја логика. Ако во Македонија добијат плата со која едвај ќе покријат сместување, храна и трошоци, а во ЕУ за истата работа можат да заработат двојно или тројно повеќе, изборот е јасен. Никој не доаѓа од илјадници километри за романтика. Доаѓа за пари.
Токму затоа експертите предупредуваат дека Македонија не може да увезува работна сила со балкански плати и европски очекувања. Не оди тоа. Ако земјата сака да задржи странски работници, треба да понуди подобри услови, јасни договори, контрола врз посредниците и брзи, но сериозни процедури.
„Не може системот да функционира така што сите ќе бидат незадоволни. Работодавачот плаќа, работникот чека, администрацијата доцни, посредникот заработува, а на крај човекот си оди. Тоа не е политика за работна сила, тоа е импровизација“, оценуваат аналитичарите.
Од друга страна, синдикалците предупредуваат дека увозот на работници не смее да стане изговор за држење на ниски плати. Ако домашните работници заминале затоа што платите се мали, решението не е да се донесе некој што ќе прифати уште помалку. Тоа само го одложува проблемот.
„Ако сакаме луѓето да останат, мора да имаат плата, сместување, здравствена сигурност и нормален однос. Во спротивно, секој ќе гледа каде му е подобро“, велат претставници на работниците.
Македонија тука е во незгодна положба. Од една страна, ѝ требаат работници. Од друга страна, не може да им конкурира на европските плати. А кога една земја е близу до ЕУ, но не е во ЕУ, станува нешто меѓу чекалница и премин. Доволно блиску за да биде корисна, недоволно силна за да задржи луѓе.
Б.З.М.
