Пред десет години приказната беше едноставна. Илјадници луѓе бараа работа, а работодавците избираа кого ќе вработат. Денес ситуацијата е речиси обратна. Огласите стојат со недели, телефоните ретко ѕвонат, а многу компании признаваат дека најголемиот проблем веќе не им е како да најдат клиенти, туку како да најдат работници.
Во речиси секој сектор се слуша истата реченица: „Нема луѓе.“
Градежните фирми бараат мајстори. Превозниците бараат возачи. Фабриките бараат оператори. Маркетите бараат продавачи. Рестораните бараат келнери и готвачи. Дури и компаниите што нудат повисоки плати велат дека потешко од кога било наоѓаат кадар.
Но работниците имаат поинаква верзија на приказната.
„Луѓе има. Само нема доволно добра понуда“, велат многумина.
Токму тука почнува судирот меѓу двете страни на пазарот на труд.
Работодавците велат дека трошоците растат од сите страни. Струја, закупнини, суровини, транспорт, придонеси, даноци. Според нив, не секоја компанија може бесконечно да ги крева платите.
Работниците, пак, гледаат друга математика.
Тие гледаат дека сметките се повисоки од пред неколку години. Гледаат дека кошничката во маркет чини повеќе. Гледаат дека станарината расте. И кога некој ќе им понуди плата што пред пет години можеби изгледала солидно, денес таа повеќе не изгледа така.
Затоа сè повеќе луѓе не прашуваат само дали има работа. Прво прашуваат колкава е платата.
Пазарот на труд се смени и поради иселувањето. Илјадници квалификувани работници заминаа во Германија, Австрија, Словенија, Италија и Хрватска. Таму не ги привлекоа само повисоките плати, туку и чувството дека трудот повеќе се цени.
Во меѓувреме, компаниите во Македонија почнаа да се натпреваруваат меѓу себе за истите луѓе.
Некогаш работникот се плашеше да даде отказ. Денес многумина знаат дека утре можат да најдат друга работа.
Економистите велат дека ова не е лош знак. Напротив. Тоа покажува дека пазарот на труд станува поактивен и дека работниците добиваат поголема преговарачка моќ.
Но има и друга страна.
Ако платите не растат доволно брзо, луѓето продолжуваат да си заминуваат. Ако компаниите не можат да најдат кадар, потешко растат. А ако економијата не расте доволно брзо, нема простор за поголеми примања.
Затоа денес најважното прашање повеќе не е дали има работа.
Прашањето е дали платата може да обезбеди пристоен живот.
Работодавците бараат луѓе. Луѓето бараат плата.
А вистинскиот предизвик е како тие две страни повторно да се сретнат на исто место.
С.Б.
