Купувачот влегува во маркет, зема салама од фрижидер, ја врти амбалажата, гледа цена, грамажа, рок. На прв поглед сè изгледа нормално. Уредно спакувано, убаво исечено, розево, привлечно. Но кога ќе се отвори дома, приказната често е друга. Саламата пушта вода, сувомеснатото е пресолено, а вкусот повеќе личи на мешавина од зачини и чад отколку на вистинско месо.
Граѓаните сè почесто се жалат дека месните преработки не се она што биле. Некогаш сувомеснатото се купуваше како поскап, но поквалитетен производ. Денес, велат купувачи, и повисоката цена не е гаранција дека на маса ќе се стави нешто добро.
„Купив чајна, ја ставив на чинија и по десет минути околу неа имаше вода. Па што сум купил, месо или сунѓер?“, вели еден потрошувач со кој разговаравме во скопски маркет.
Познавачи од прехранбениот сектор објаснуваат дека кај дел од евтините месни преработки проблемот не е само во цената, туку во составот. Во саламите често се додаваат вода, скроб, соја, протеини, стабилизатори и разни додатоци за производот да добие волумен, да изгледа поубаво и да трае подолго. На хартија, тоа може да биде дозволено ако е јасно наведено. Но за просечниот купувач, декларацијата е лавиринт.
„Проблемот е што луѓето читаат салама, а очекуваат месо. Во реалноста, кај поевтините производи месото може да биде само дел од приказната. Остатокот е технологија, вода, сол и адитиви“, велат експерти за храна.
Кај сувомеснатите производи, пак, солта станува главен играч. Таа го продолжува рокот, го засилува вкусот и покрива многу слабости. Ако месото не е од најдобра класа, ако има повеќе жили, маснотии или послаб квалитет, силната сол, чадот и зачините можат добро да ја замаскираат реалната состојба. Потрошувачот го чувствува вкусот, но не секогаш и квалитетот.
„Кога производот е премногу солен, тоа не мора секогаш да значи дека некој сака да сокрие нешто. Но во пракса, солта често се користи како најевтин начин да се добие впечаток дека производот е богат и интензивен“, објаснуваат технолози од месната индустрија.
Економистите ја гледаат и другата страна. Месото поскапе, енергенсите поскапеа, транспортот поскапе, работната рака поскапе. Производителите се под притисок да понудат цена што купувачот може да ја плати, а трговците бараат маржа. Некаде во тој синџир, квалитетот најлесно се жртвува.
„Кога потрошувачот бара евтин производ, производителот ќе најде начин да го направи евтин. Прашањето е што ќе остане од квалитетот“, велат економисти.
Но ова не значи дека граѓаните се виновни што бараат пониска цена. Просечната плата тешко го следи растот на трошоците, па многу семејства купуваат она што можат, не секогаш она што сакаат. За сендвич на работа, за ужина на дете, за брза вечера дома. Саламата и сувомеснатото одамна не се луксуз, туку дел од секојдневната кошничка.
Токму затоа, велат познавачите, контролите треба да бидат построги, а декларациите појасни. Не е доволно состојките да бидат напишани со ситни букви кои никој не ги чита без лупа. Купувачот треба јасно да знае колку месо има во производот, колку сол, колку вода и кои додатоци се користени.
„Ако производот има 40 проценти месо, тоа треба да се гледа јасно. Ако има многу сол, и тоа треба да биде очигледно. Потрошувачот не смее да биде оставен да погодува“, велат експерти за заштита на потрошувачи.
Од индустријата, неформално, велат дека не може сите производители да се стават во ист кош. Има фирми што работат коректно, вложуваат во суровина и држат стандард. Но признаваат дека пазарот е преплавен со евтини линии, приватни марки и производи направени за купувач кој прво ја гледа цената.
А цената, очигледно, понекогаш се плаќа двапати. Еднаш на каса, вторпат на трпеза.
Затоа следниот пат кога саламата ќе пушти вода или сувомеснатото ќе биде толку солено што бара литар вода по него, проблемот не е само во вкусот. Проблемот е во тоа што граѓаните сè почесто не знаат што точно купуваат. А кога храната ќе стане игра на ситни букви, адитиви и евтини трикови, најмногу губи оној што стои пред фрижидерот со паричник во рака.
Б.З.М.
