На скеле, под сонце, во прашина, со цемент на чизмите и раце што не се мијат лесно ни по крајот на смената, градежниот работник во Македонија сè почесто вреди помалку отколку квадратот што го гради. Становите одат нагоре, цените не запираат, инвеститорите пресметуваат добивка, а човекот што го кренал ѕидот често си оди дома со плата што едвај го покрива месецот.
Не е дека нема работа. Има. Се гради во Скопје, се гради низ внатрешноста, никнуваат згради, магацини, куќи, деловни објекти. Но работникот на терен не го чувствува тој бум како сигурност. Го чувствува како замор.
„Работата во градежништвото е една од најтешките, а кај нас често се третира како заменлива работа. Тоа е најголемиот проблем“, велат познавачи на пазарот на труд.
Храната, кириите, сметките, превозот, лековите, сè е поскапо. Денот почнува рано, често пред градот целосно да се разбуди. Кафе од бензинска, ѓеврек од пекарница, па на градилиште. Таму нема канцеларија, нема клима, нема столица. Има бетон, арматура, вреќи, скали, камиони и постојано „ајде уште ова“.
Економистите предупредуваат дека проблемот не е само во висината на платата, туку и во тоа како се вреднува трудот.
„Не може работник што секој ден носи физички ризик да биде платен како да врши помошна работа без одговорност. Во градежништвото грешка може да чини здравје, па и живот“, велат економистите.
Најтешко е за постарите мајстори. Луѓе со дваесет или триесет години искуство денес гледаат како младите бегаат од занаетот. Не затоа што не сакаат да работат. Туку затоа што гледаат колку се троши човекот. Грбот попушта, колената страдаат, рацете се вкочануваат, а на крајот пак мора да се преговара за дневница како на пазар.
„Млад човек не гледа иднина ако гледа дека татко му цел живот работел по градилишта и пак не обезбедил мирна старост“, велат експерти за трудови односи.
Работодавците, пак, често велат дека нема работници. Дека мајстори нема, дека сите заминале во Германија, Хрватска, Словенија или во Австрија. Но тоа е само половина вистина. Другата половина е прашањето зошто заминале. Заминале затоа што таму истиот труд се плаќа подобро, правилата се построги, а безбедноста на работа не е оставена на среќа.
Кај нас, уште може да се види работник без соодветна заштитна опрема, човек качен високо со импровизирано решение, смена што се развлекува повеќе од договореното, па и плаќање „дел на рака“. Не секаде, ама доволно често за да не биде случајност.
Познавачи на секторот велат дека градежништвото не може да се потпира само на евтина работна сила.
„Ако сакаме квалитетни објекти, мора да имаме квалитетно платени луѓе. Не може квадратот да биде европски, а работникот балкански евтин“, велат тие.
Тука е и прашањето на достоинството. Градежниот работник не бара аплауз. Бара фер плата, редовна исплата, осигурување, опрема, нормално работно време и почит. Основни работи.
Но сликата на терен често е друга. Работникот што денес ја поставува плочата утре можеби нема да има за поправка на сопствениот покрив. Човекот што гради станови од по неколку илјади евра за квадрат, тешко доаѓа до свој квадрат. Тука има нешто криво. И тоа сите го гледаат.
Додека градежните машини работат, а новите згради растат кат по кат, останува едно непријатно прашање што не може да се покрие со фасада: Колку навистина вреди човекот што ја кренал зградата?
Б.З.М.
