Некогаш четвртина бурек беше појадок. Вистински појадок. Ќе земеш четврт со јогурт, ќе седнеш на клупа, во кола или на нога пред работа, и си мирен барем до пладне. Денес, истиот тој „четврт“ сè почесто личи на тенко парче за проба. Како осмина завиткана во хартија. Плаќаш бурек, добиваш спомен од бурек.
Токму затоа сè погласно се отвора прашањето дали бурекот треба да се продава по грамажа, а не „од око“. Зашто ако килограм месо, сирење, леб, домати и банани се мерат, зошто да не се мери и бурекот? Особено кога граѓаните се жалат дека цените одат нагоре, а парчињата одат надолу.
Во многу бурекчилници уште важи старото правило: цел бурек, половина, четвртина. Но проблемот е што никој точно не знае колку тежи таа четвртина. Една е кај еден мајстор, друга кај друг. Некаде е дебела, некаде тенка како хартија. Некаде има фил, некаде само кори и воздух меѓу нив.
„Ние не бараме џабе. Само да знаеме што плаќаме“, велат граѓани кои секојдневно купуваат појадок од пекарници и бурекчилници.
Тие не се жалат само на цената. Велат дека најмногу ги нервира чувството дека за исти пари добиваат сè помалку. Еден купувач вели дека порано четвртина бурек со јогурт му била доволна за цело утро, а сега по еден час пак е гладен.
Друг додава дека не е проблем да поскапи ако поскапеле брашното, сирењето, струјата и кириите, ама проблем е кога се зголемува цената, а се намалува и парчето.
Економисти со кои разговаравме велат дека ова е класичен пример на тивко поскапување. Не секогаш цената расте директно. Понекогаш производот станува помал, пакувањето послабо, количината намалена, а купувачот на каса мисли дека плаќа исто.
„Кога потрошувачот плаќа иста или повисока цена, а добива помала количина, тоа е реално поскапување. Само што не е секогаш видливо на прв поглед“, објаснуваат економисти.
Познавачи на пазарот велат дека кај ваквите производи проблемот е во навиката. Луѓето не прашуваат колку грама е парчето. Бараат „четвртина“. А тој збор звучи јасно, иако во пракса често не значи ништо прецизно. Ако целиот бурек денес е помал од оној пред неколку години, тогаш и четвртината е помала. Просто.
И тука нема голема филозофија. Или има грамажа, или нема фер однос.
Во некои земји и кај дел од пекарските производи веќе е нормално да се продава по тежина. Купувачот гледа колку грама зема и колку плаќа. Кај нас, бурекот остана во старата зона на доверба меѓу мајсторот и муштеријата. Само што таа доверба почна да се троши.
„Ако на витрина пишува цена за 250 грама, тогаш нема простор за расправија. Купувачот знае што купува, продавачот знае што продава. Тоа е најчисто“, велат експерти за потрошувачки права.
Пекарите, пак, имаат своја математика. Велат дека трошоците им се зголемени, дека суровините не се исти, дека работната рака е скапа, а сметките не чекаат. Тоа е точно. Никој сериозен не може да каже дека бурекот треба да остане со стара цена ако сè околу него е поскапено. Но потрошувачите бараат барем едно: јасна мерка.
Зашто бурекот не е луксуз. Тој е секојдневие. Работнички појадок, студентски оброк, брзо јадење за луѓе што немаат време да седнат во ресторан. И баш затоа секој денар се чувствува.
Кога едно семејство купува бурек за четворица, разликата меѓу вистинска четвртина и тенко парче не е мала. Тоа веќе не е само нервоза пред работа. Тоа е домашна сметка.
Затоа идејата бурекот да се мери не звучи ниту чудно ниту претерано. Напротив, звучи нормално. Цена по грам или по 100 грама. Јасно истакната. Па кој сака, нека купи 150 грама. Кој сака, нека земе 300. Без погодување, без „толку е парчето“, без мерење со око.
На крај, никој не бара бурекот да биде евтин како некогаш. Тоа време, очигледно, помина. Но ако веќе четвртината стана осмина, тогаш барем вагата нека каже вистина.
Б.З.М.
