Пензијата одамна не е тема само за луѓе пред крај на работниот век. Сè повеќе граѓани, особено оние што работат приватно, хонорарно или имаат нестабилни приходи, почнуваат да го поставуваат прашањето што некогаш се одложуваше со години: од што ќе се живее кога платата ќе ја нема?
Одговорот не е баш пријатен. Државната пензија ќе постои, но прашањето е колку ќе биде доволна за нормален живот. Сметките не прашуваат дали човек е пензионер. Лековите, храната, струјата, поправките дома, помошта за деца и внуци, сето тоа останува. Само приходот се намалува.
Тука влегува приватната пензија, односно доброволното пензиско осигурување, познато како трет столб. Тоа не ја заменува државната пензија, туку треба да биде дополнителен приход за подоцнежните години. Според МАПАС, третиот столб е доброволно капитално финансирано пензиско осигурување, при што средствата се уплаќаат на индивидуална сметка во доброволен пензиски фонд, се инвестираат и со текот на времето се акумулираат.
Економистите велат дека главната предност не е во големината на една уплата, туку во навиката.
„Не мора човек да почне со голема сума. Поважно е да почне рано и редовно. Сто евра месечно не може секој да одвои, ама многумина можат да одвојат помал износ ако го третираат како сметка што мора да се плати“, велат познавачи на пензискиот систем.
И тука е суштината. Кај приватната пензија времето работи за оној што штеди. Колку порано се почне, толку помал е притисокот врз домашниот буџет. На 30 години, малите уплати имаат многу повеќе време да се собираат и да носат принос. На 55 години, просторот е потесен, а очекувањата често се поголеми.
Доброволниот пензиски фонд е флексибилен. Во трет столб може да се уплаќа индивидуално, но и преку работодавач, како дел од професионална пензиска шема. Тоа значи дека фирмите можат да уплаќаат дополнителни средства за своите вработени, како вид бенефит што не се троши веднаш, туку останува за старост.
За вработените, тоа може да биде сериозна предност. Наместо уште еден краткорочен бонус што ќе се стопи за неколку дена, приватната пензија создава лична резерва. Не е спектакуларно. Не е нешто што човек ќе го покаже на маса. Ама по 20 или 30 години може да направи разлика меѓу пензија со стегање и пензија со малку повеќе воздух.
„Најголемата грешка е што луѓето мислат дека за пензија ќе размислуваат кога ќе остарат. Тогаш веќе е доцна за вистински ефект. Староста се планира додека човек заработува“, објаснуваат економистите.
Сепак, приватната пензија не треба да се продава како магично решение. Има ризици, има приноси што се менуваат, има трошоци, има правила. Парите се инвестираат, што значи дека резултатот зависи од пазарите и од управувањето со средствата. Затоа граѓаните треба да читаат договори, да прашуваат за надоместоци, да проверуваат каде се вложуваат парите и да не носат одлука само затоа што некој агент им звучел убедливо.
Познавачите советуваат пред зачленување да се споредат фондовите, да се види кој управува со нив, какви информации објавуваат и колку транспарентно работат. Во Македонија надзор над капитално финансираното пензиско осигурување врши МАПАС, чија улога е да ги штити интересите на членовите на пензиските фондови.
Практично кажано, приватната пензија е најкорисна за луѓе што не сакаат целата иднина да им зависи од една државна исплата. За самовработени, занаетчии, фриленсери, млади што често менуваат работа, но и за вработени со стабилна плата, ова може да биде начин да си направат втор џеб за старост.
Б.З.М.
