Кога добра фирма ќе отпушти слаб работник, никој не се чуди. Но кога ќе замине човек што ја знае работата, што ги држи процесите, што ги познава клиентите, што останувал и по работно време кога требало да се заврши нешто итно, тогаш во канцелариите обично настанува онаа тишина што кажува повеќе од секое соопштение. Луѓето се гледаат меѓу себе и си го поставуваат истото прашање: Ако него го пуштија, кој е следен?
Отпуштањето квалитетни кадри не е секогаш знак дека тие луѓе потфрлиле. Напротив, многу често е знак дека фирмата влегла во финансиски теснец, дека менаџментот краткорочно сече трошоци или дека некој погоре лошо ја прочитал состојбата на пазарот.
Економистите велат дека платата на искусниот работник често станува прва мета кога бројките ќе почнат да изгледаат лошо. Не затоа што тој не вреди, туку затоа што неговата плата е повисока.
„Во криза, некои компании не гледаат човек, туку ставка во табела. Ако некој зема повисока плата, станува видлив трошок, иако можеби токму тој носи најголема вредност“, велат економисти што ги следат движењата на пазарот на труд.
Тоа е најголемата заблуда кај дел од фирмите. Го гледаат месечниот трошок, но не ја гледаат штетата што ќе дојде подоцна. Еден искусен мајстор, добар комерцијалист, сметководител што ги знае сите рокови или менаџер што ја држи екипата на куп, не се заменува со оглас за работа за три дена.
Познавачите на состојбите во компаниите објаснуваат дека многу отпуштања се прават брзо, нервозно и без доволно анализа. Кога паѓа прометот, кога растат трошоците за струја, кирии, суровини или кредити, сопствениците бараат брзо решение. Најлесно е да се скрати платен список. Најбрзо се гледа ефектот. Но тоа е ефект за еден месец. После тоа доаѓаат проблемите.
„Кога ќе се отпушти квалитетен кадар, фирмата не губи само работник. Губи знаење, рутина, контакти, доверба кај клиентите и внатрешна стабилност“, велат експерти за човечки ресурси.
Има и друга причина, помалку видлива, ама честа. Квалитетните луѓе понекогаш им пречат на слабите менаџери. Звучи грубо, ама се случува. Работник што размислува, што поставува прашања, што не клима со глава на секоја одлука, во некои фирми се доживува како проблем, не како вредност. Особено ако над него има претпоставен што повеќе сака послушност отколку резултат.
Во такви средини, најсигурни не се најдобрите, туку најтивките. Тие што не прашуваат многу. Тие што не бараат подобри услови. Тие што прифаќаат сè, макар и кога системот очигледно не функционира.
Експертите велат дека ова е еден од најштетните модели во домашните компании.
„Компанија што ги казнува луѓето кои знаат и зборуваат отворено, сама си ја сече гранката. Можеби нема веднаш да почувствува последица, но по некое време ќе остане со просечност“, велат познавачи на корпоративното управување.
Проблемот е и во тоа што квалитетните кадри обично имаат став. Тие знаат колку вредат. Ако со години носеле резултати, нормално е да побараат поголема плата, подобра позиција или барем почит. За некои фирми тоа е сигнал дека работникот „станал тежок“. Наместо да разговараат со него, тие почнуваат да бараат поевтина замена.
Па доаѓа нов човек. Ќе зема помалку, барем на почеток. Но ќе треба да се обучува. Ќе греши. Ќе прашува. Ќе губи време. Ќе губат време и другите околу него. Клиентите ќе почувствуваат дека нешто не е исто. Работата ќе оди, ама потешко. И тогаш фирмата сфаќа дека не заштедила толку колку што мислела.
Кај дел од компаниите отпуштањата се резултат и на промена на стратегија. Се затвора сектор, се менува пазар, се воведува автоматизација, се префрла дел од работата на надворешни соработници. Во такви ситуации можат да заминат и луѓе што биле одлични, едноставно затоа што нивната позиција повеќе не се вклопува во новиот план.
Но разликата е во начинот. Сериозните фирми тоа го прават со објаснување, со почит и со обид да најдат решение. Несериозните само пресекуваат.
На крај, отпуштањето добар работник секогаш испраќа порака и до тие што остануваат. Некој ќе се исплаши. Некој ќе се повлече. Некој ќе почне да бара друга работа уште истиот ден. А најдобрите најбрзо наоѓаат излез.
И тука е иронијата. Фирмите понекогаш отпуштаат квалитетни кадри за да се спасат од трошок, а потоа трошат многу повеќе за да ја поправат штетата. Парите може да се пресметаат. Довербата потешко. А знаењето што си заминало низ врата, тоа најтешко се враќа.
Б.З.М.
