Парите во банка стојат мирно. Станот, барем според логиката на многу граѓани, „работи“. Може да се издава, може да се продаде поскапо, може да остане за децата. Токму затоа недвижнините повторно се гледаат како посигурна адреса за парите од класичното штедење, особено кај оние што имаат заштеда, но не сакаат таа полека да ја губи вредноста.
Во Македонија, купувањето стан одамна не е само решавање станбено прашање. За дел од граѓаните тоа е форма на приватна пензија. За други, начин да се заштитат од инфлација. За трети, наједноставен бизнис што не бара секојдневно работно време, канцеларија или голем тим.
„Кога каматата на депозитот е ниска, а цените на становите растат, луѓето природно гледаат кон недвижнини. Не затоа што секогаш е без ризик, туку затоа што им изгледа поопипливо од бројка на банкарска сметка“, велат економистите.
Логиката е едноставна. Ако некој има пари во банка, добива камата. Но ако купи стан и го издава, месечно добива кирија. Плус, со текот на времето, очекува вредноста на станот да не падне. Напротив, многумина сметаат дека станот во Скопје, Охрид или друг поголем град тешко губи вредност. Особено ако е на добра локација.
Тука почнува вистинската разлика меѓу штедење и инвестирање во недвижност. Банкарскиот депозит е мирен, предвидлив и полесен. Ги ставаш парите, чекаш камата. Нема станари, нема поправки, нема празни месеци без кирија. Но приносот е ограничен. Кај станот има повеќе работа, но и поголема можност за заработка.
„Недвижноста не е магично решение. Стан што стои празен не носи приход. Стан на лоша локација тешко се издава. А стан купен прескапо може со години да не ја врати инвестицијата“, предупредуваат познавачи на пазарот.
И тоа е точката што често се заборава. Не секоја недвижност е добра инвестиција. Едно е мал стан во населба каде што има побарувачка од студенти, млади парови или вработени луѓе. Друго е голем стан во зграда со слаба инфраструктура, без паркинг и со високи месечни трошоци. На хартија и двете се недвижност. Во реалноста, едното може да носи пари, другото само трошоци.
Граѓаните најчесто се водат по старата реченица: „Земја и стан не пропаѓаат“. Има вистина во тоа, но не цела. Недвижноста може да ја чува вредноста, но бара трпение. Не се продава преку ноќ. Ако на сопственикот итно му требаат пари, може да биде принуден да ја намали цената. Кај штедењето, пак, пристапот до парите е многу полесен.
Затоа економистите велат дека споредбата не треба да биде само „стан или банка“, туку што му треба на човекот. Ако некој сака сигурност и брз пристап до парите, депозитот е поедноставен. Ако има вишок средства, трпение и подготвеност да се занимава со издавање, недвижноста може да биде поисплатлива.
„Најголемата грешка е кога луѓето купуваат стан само затоа што сите купуваат. Инвестицијата мора да се смета. Колку чини станот, колку реално може да се издаде, колку ќе одат за одржување, даноци, мебел, поправки и празни периоди“, објаснуваат финансиски аналитичари.
На пазарот се гледа и уште еден мотив: недоверба во парите. Дел од граѓаните не сакаат да чуваат поголема сума во кеш или на сметка, бидејќи се плашат дека инфлацијата ќе ја изеде вредноста. За нив станот е нешто што „се гледа“. Ѕидови, врата, клуч. И тоа психолошки многу значи.
Од друга страна, младите сè потешко доаѓаат до прв стан. Тоа што за едни е инвестиција, за други е поскап живот. Кога становите се купуваат за издавање, а не за живеење, побарувачката расте, цените се држат високо, а кириите стануваат сериозен товар за семејствата со просечни примања.
„Недвижнините се добра инвестиција само ако пазарот е здрав. Ако цените се одлепат од платите, тогаш проблемот веќе не е само финансиски, туку и станбен“, велат експерти за пазарот на недвижности.
Во пракса, најмногу добиваат оние што купиле навреме, на добра локација и без да се задолжат до гуша. Стан купен со скапо кредитирање, со висока рата и неизвесна кирија, не е секогаш добар потег. Може да изгледа како инвестиција, а да стане товар.
Сепак, за луѓето што имаат заштеда и бараат начин да ја сочуваат вредноста на парите, недвижностите остануваат прв избор. Не затоа што се совршени, туку затоа што се разбирливи. Народот повеќе верува во стан отколку во камата.
И тука, засега, банките тешко победуваат.
Б.З.М.
