Изгледа како добра шанса. Стан по цена пониска од пазарната, понекогаш и значително пониска. Локација што во нормална продажба би била недостижна за просечно семејство. Оглас, јавна продажба, рокови, услови. И сепак, кога ќе дојде денот за наддавање, интересот е слаб. Понекогаш речиси никаков.
Одземените станови, односно недвижностите што завршуваат на продажба поради долгови, хипотеки или извршни постапки, одамна се сметаат за можност да се купи поевтино. Но, на пазарот не оди сè така едноставно. Евтино не значи секогаш привлечно. Особено кога станува збор за имот зад кој стои туѓ долг, правна постапка и, многу често, човечка драма.
Познавачи на пазарот велат дека првата причина за слабата заинтересираност е стравот. Купувачите не се сигурни што точно купуваат. Дали станот е празен? Дали некој живее внатре? Дали документацијата е чиста? Дали по купувањето ќе има проблем со иселување, жалби, постапки, роднини, наследници?
„Луѓето не сакаат да влезат во приказна што не ја разбираат до крај. Можеби цената е пониска, ама ризикот им изгледа поголем од попустот“, велат економисти што го следат пазарот на недвижности.
Кај класична продажба, купувачот гледа стан, разговара со сопственикот, проверува документи, се договара за цена и за рокови. Кај одземен имот, сликата е поинаква. Процедурата е построга, помалку лична и често нејасна за обичен човек. Има огласи, проценки, наддавање, депозити, рокови. За некој што првпат купува стан, тоа знае да изгледа како лавиринт.
Аналитичарите посочуваат дека во Македонија купувањето недвижност сè уште е силно емотивна одлука. Семејствата сакаат „чист“ стан, со јасна приказна, без сенка зад него. Не е исто да купиш празен стан од инвеститор и да купиш стан што некој го изгубил затоа што не можел да го отплаќа кредитот.
„Има купувачи што веднаш се повлекуваат кога ќе слушнат дека имотот е одземен. Не сакаат проблеми, не сакаат судови, не сакаат да се занимаваат со туѓа несреќа“, велат познавачи на состојбите.
Дополнителен проблем е што дел од тие станови не се секогаш во најдобра состојба. Некои се запуштени, некои се со стари инсталации, некои бараат сериозно реновирање. Кога ќе се пресметаат трошоците за поправки, даноци, нотар, адвокат, евентуално чекање и нервози, попустот веќе не изгледа толку голем.
Економистите велат дека купувачите денес се многу повнимателни од порано. Цените на становите и онака се високи, кредитите не се лесен товар, а секоја грешка може да чини илјадници евра. Затоа, дел од граѓаните повеќе сакаат да платат поскапо, но да имаат мирна глава.
„Кога човек купува стан за живеење, не гледа само цена. Гледа сигурност. Ако има чувство дека нешто може да се искомплицира, тој оди на друга опција“, велат експерти за недвижности.
Од друга страна, има и купувачи што намерно ги следат ваквите продажби. Тоа најчесто се луѓе со искуство, инвеститори или лица што знаат како да ја проверат документацијата. Тие не влегуваат со емоции, туку со калкулатор. Ако цената е доволно ниска, ако правниот статус е јасен и ако локацијата вреди, тогаш купуваат.
Но, такви купувачи не се многу. Обичниот граѓанин, оној што бара дом за семејството, ретко се одлучува. Не затоа што не сака поевтин стан. Секој сака. Туку затоа што не сака поевтиниот стан да му стане најскапата грешка.
Познавачи велат дека за поголем интерес треба повеќе транспарентност. Јасни податоци за имотот, состојбата, долговите, правниот статус и можноста за увид. Купувачот сака да знае што купува. Не отпосле, туку пред да даде пари.
„Попустот сам по себе не продава. Продава довербата. Ако нема доверба, ни стан од 20 проценти пониска цена не е доволен“, велат аналитичари.
Затоа одземените станови остануваат чуден дел од пазарот. На прв поглед евтини, на втор поглед комплицирани. Некој ќе препознае шанса, некој ќе избега уште на првиот оглас.
А пазарот си тера по свое. Становите поскапуваат, купувачите го бројат секое евро, а евтините квадрати стојат и чекаат некој што има пари, нерви и доволно храброст да влезе во приказната.
Б.З.М.
