Работа има. Огласи има. Потреба од работници има. Но, кога ќе се погледне подобро каде се бараат луѓе, станува јасно зошто дел од граѓаните и понатаму велат дека „работа има, ама добра работа тешко се наоѓа“.
На македонскиот пазар на труд во првото тримесечје од годинава биле регистрирани 10.247 слободни работни места, а најмногу работници се барале во услужните дејности и продажбата, покажуваат најновите податоци на Државниот завод за статистика.
Над десет илјади работни места не се малку. Но зад таа бројка се крие друга слика. Најголемиот дел од побарувачката не е во секторите каде што платите се највисоки, туку во дејности каде што работното време често е напорно, контактот со муштерии е секојдневен, а примањата најчесто се околу просекот или под него.
Најмногу се бараат продавачи, келнери, шанкери, помошен персонал, работници во услуги, луѓе за трговија, угостителство и слични позиции. Тука има движење. Тука има огласи. Тука работодавачите најчесто велат дека „нема кој да работи“.
Но прашањето е зошто нема.
Економистите со кои разговаравме велат дека проблемот не е само во бројот на работни места, туку и во нивниот квалитет.
„Не може секој недостиг на работници да се чита како силен пазар на труд. Ако се бараат луѓе за слабо платени позиции, со сменско работење, викенди и мал простор за напредување, нормално е интересот да биде помал“, велат економистите.
Тие посочуваат дека работниците денес не гледаат само колкава е платата, туку и како изгледа денот на работа. Дали има слободен викенд. Дали се плаќа прекувремено. Дали има договор, пријава, редовна плата. Дали газдата бара човек или бара некој што ќе трпи сè.
Од една страна, најголема побарувачка има во услужниот сектор и во продажбата. Од друга страна, највисоките плати остануваат во ИТ-индустријата, телекомуникациите, делови од транспортот, воздухопловството и фармацијата.
Според достапните податоци, просечната нето-плата во ИТ-секторот во март достигнала 115.557 денари, додека просечната нето-плата во државата изнесувала 48.433 денари.
Тоа е разлика што се чувствува. Не само во статистика, туку и дома, на маса, кога се плаќаат сметки.
Познавачите на пазарот на труд велат дека токму ова ја покажува главната слабост на македонската економија. Има потреба од работници, но економијата најчесто отвора работни места во сектори со пониска додадена вредност. Продавница, кафуле, магацин, услужна дејност. Работата мора да се заврши, муштеријата мора да биде услужена, производот мора да се продаде. Ама платата ретко оди високо.
„Не е доволно да се каже дека има слободни работни места. Треба да се види какви се тие места. Ако млад човек треба да работи за плата со која едвај покрива кирија, храна и превоз, тогаш тој ќе бара друга опција. Или ќе замине надвор, или ќе бара работа преку интернет, или ќе остане неактивен додека не најде нешто подобро“, велат аналитичарите.
Работодавачите, пак, често се жалат дека не можат да најдат кадар. Особено во угостителството и трговијата. Се бараат луѓе веднаш, се нудат обуки, понекогаш и бонуси. Но работниците стануваат повнимателни. Гледаат плата, ама гледаат и однос.
Еден економски познавач вели дека пазарот полека се менува, иако не сите работодавачи го прифаќаат тоа.
„Порано работникот трчаше по оглас. Сега и работникот избира. Не секогаш има голем избор, ама веќе не прифаќа сè. Особено младите“, вели тој.
Ова не значи дека услужните дејности се небитни. Напротив, тие го држат секојдневието. Без продавачи нема маркети, без келнери нема угостителство, без магацински работници нема достава, без помошен персонал нема нормално функционирање на многу бизниси.
Но, токму таму каде што системот најмногу бара луѓе, често најмалку нуди сигурност, предвидливост и подобра заработка.
Затоа бројката од 10.247 слободни работни места не може да се чита само како добра вест. Таа е и сигнал. Македонија има побарувачка за работници, но најголемата глад за кадар е во секторите каде што платите не се најпривлечни. А најдобро платените места, тие што носат натпросечни примања, остануваат тесен круг. За помал број луѓе, со специфични знаења, искуство и образование.
Пазарот бара продавачи. Бара келнери. Бара луѓе на нозе по цел ден.
А работниците бараат нешто друго: плата што ќе вреди за трудот. И работно место од кое нема да се враќаат дома исцедени.
Б.З.М.
