Детскиот тренинг почнува многу пред детето да влезе во сала. Почнува дома, на кујнска маса, кога родителите пресметуваат дали месецов ќе има место за фудбал, англиски, пијано, танц или пливање. Една сметка е струјата, друга е кредитот, трета е храната, а некаде помеѓу нив се става и желбата детето да не остане дома, пред телефон, додека другите „одат на нешто“.
За многу семејства, детските активности веќе не се само дополнителна работа. Тие стануваат дел од воспитувањето, од развојот, од иднината. Но, истовремено стануваат и финансиски товар што сè потешко се носи.
Спортот не е само членарина. Јазикот не е само час. Музиката не е само инструмент. Танцот не е само проба.
Зад секоја активност има уште неколку трошоци што не се гледаат на прв поглед. Опрема, патики, кимона, рекети, нотни тетратки, костими за настап, патување до сала, гориво, автобус, дополнителен час пред натпревар, котизација, екскурзија со клубот, настап во друг град. Ситници, ќе рече некој. Ама кога ќе се соберат, веќе не се ситници.
Родителите тоа најдобро го знаат.
„Месечно плаќаме за англиски и за фудбал. Не е страшно ако гледаш поединечно, ама кога ќе дојдат сите сметки, сфаќаш дека за детето има, а за нас нема“, вели родител на основец.
Оваа реченица ја кажуваат многу мајки и татковци, само со други зборови. Некој ќе се откаже од излегување. Некој од нова облека. Некој од фризер. Некој од викенд. Некој ќе го одложи сервисот на автомобилот, ќе купи поевтино месо, ќе пази повеќе на пазар. Не затоа што не сака нешто за себе, туку затоа што во семејната математика детето речиси секогаш има предност.
И тука е најтешкиот дел. Родителот ретко ќе каже „не можам“. Обично ќе каже „ќе видиме“. Па ќе види. Ќе пресмета. Ќе скрати. Ќе позајми. Ќе плати на две рати ако може. Ќе се договори со тренерот да доцни неколку дена со членарина.
„Најмногу ме боли кога детето ќе каже дека сите другарчиња одат, а јас треба да му објаснам дека месецов е тежок. Тоа не е обично одбивање. Тоа е чувство дека му кратам нешто“, раскажува мајка на две деца.
Познавачите на семејните буџети велат дека ваквите трошоци сè почесто влегуваат во групата на „тивки месечни обврски“. Не се задолжителни како струја или вода, но стануваат речиси задолжителни поради притисокот на средината и желбата детето да има шанса повеќе.
„Проблемот е што развојот на детето сè повеќе се врзува за платежната моќ на родителот. Тоа создава разлика меѓу децата уште од најмала возраст“, велат аналитичари што ги следат социјалните трендови.
Разликата не е само во тоа кој ќе знае англиски подобро или кој ќе научи да свири. Разликата е во самодовербата, во кругот на пријатели, во навиките, во дисциплината, во можноста детето да се пронајде во нешто. Едно дете оди на три активности неделно. Друго нема ни една. Не затоа што не сака. Туку затоа што дома се брои секој денар.
Во поголемите градови изборот е поголем, ама и трошокот е поголем. Членарини од неколку илјади денари месечно, приватни часови што се плаќаат по термин, опрема што се менува како што расте детето. Во помалите места, пак, проблемот често е друг. Нема доволно понуда, па родителите мора да носат деца во соседен град. Тогаш активноста станува и трошок за превоз, и време, и организација.
Особено тешко е кога во семејството има повеќе деца. Ако едното оди на спорт, другото сака музика. Ако едното учи јазик, другото сака танц. Родителот тогаш не избира само активност, туку избира рамнотежа меѓу децата. Да не се почувствува некој помалку важен. Да не остане некој на страна.
„Не е фер едното дете да оди, а другото да седи дома. Ама не е лесно ни двете да ги носиш. Кога ќе ги платиш членарините, ти останува да преживееш до плата“, вели татко на две деца.
Експертите за образование предупредуваат дека активностите надвор од наставата одамна не се луксуз во класична смисла. Тие често го надополнуваат тоа што училиштето не може да го даде доволно. Повеќе движење, повеќе креативност, повеќе практични вештини, повеќе работа во група.
„Децата преку спорт и уметност учат дисциплина, соработка и упорност. Но ако пристапот до тоа зависи само од семејниот џеб, тогаш се создава неправедна стартна позиција“, оценуваат економистите.
Родителите, пак, немаат време за големи теории. Тие живеат со календар на фрижидер, пораки од групи, тренинзи во 18 часот, час по англиски во сабота, настап следниот месец и нова опрема што „мора“ да се купи. Секој месец иста трка.
А детето? Детето најчесто не ја знае целата сметка. Го гледа само дресот, топката, сцената, тетратката, другарите. И можеби така треба. Детството не треба да мириса на пресметки.
Но родителите ги знаат бројките.
Затоа зад секое дете што трча по топка, учи гитара, оди на балет или изговара први реченици на странски јазик, често стои некој возрасен што се откажал од нешто свое. Без да прави драма. Само да може детето да оди.
Б.З.М.
