Каматата е првото нешто што го гледаат граѓаните кога земаат кредит. Колку проценти е? Дали е фиксна или променлива? Колкава ќе биде ратата? Но токму тука често почнува заблудата. Кредитот не чини само онолку колку што пишува кај каматната стапка. Во него има и други трошоци, понекогаш ситни на хартија, ама доволно големи за на крајот заемот да испадне поскап отколку што изгледал на почеток.
Банките, нормално, ја истакнуваат каматата. Таа најлесно се споредува. Една банка нуди 5,5 проценти, друга 5,9, трета 6,2. Граѓанинот веднаш мисли дека знае каде е поевтино. Но економисти предупредуваат дека тоа не е целата слика.
„Кога се зема кредит, не треба да се гледа само каматата, туку вкупниот трошок што ќе го плати клиентот. Разликата може да биде сериозна, особено кај поголеми и подолгорочни кредити“, велат познавачи на банкарскиот сектор.
Во цената на кредитот може да влезат трошоци за обработка на барањето, провизии, нотарски услуги, административни трошоци, трошоци за проценка на имот ако станува збор за станбен кредит, осигурување, трошоци за водење сметка, па и разни дополнителни услуги што граѓанинот некогаш ги прифаќа без многу размислување.
На пример, кај станбен кредит, клиентот често однапред мисли само на учеството и на месечната рата. Но уште пред парите да легнат на сметка, почнуваат плаќања. Проценител за станот. Нотар. Катастар. Полиса за осигурување. Провизија за одобрување. Понекогаш и трошоци за предвремена отплата, ако човек подоцна сака да го затвори кредитот порано.
„Граѓаните најчесто прашуваат колку ќе им биде ратата. Тоа е разбирливо, затоа што ратата директно го погодува семејниот буџет. Но треба да прашаат и колку ќе платат вкупно до крајот на кредитот“, објаснуваат економисти.
Кај потрошувачките кредити, приказната е слична, само што износите се помали и затоа многумина не обрнуваат внимание. Провизија од еден или два процента можеби не звучи страшно. Но ако кредитот е 300.000 денари, тоа веќе се неколку илјади денари што се плаќаат веднаш или се вградуваат во кредитот. А кога нешто ќе се вгради во кредитот, на тоа практично се плаќа и камата.
Тука е и ефективната каматна стапка, бројка што многу клиенти ја гледаат, ама не секогаш ја разбираат. Таа треба да покаже колку реално чини кредитот кога ќе се пресметаат и дел од дополнителните трошоци. Затоа експерти советуваат граѓаните да не се водат само од номиналната каматна стапка, туку да ја бараат ефективната.
„Ако една банка има пониска камата, но повисоки трошоци за обработка и задолжителни услуги, кредитот може да биде поскап од понуда со малку повисока камата. Затоа споредбата мора да биде целосна“, велат финансиски аналитичари.
Посебно внимание треба да се обрне и на тоа дали каматата е фиксна или променлива. Фиксната носи поголема сигурност, затоа што клиентот знае колку ќе плаќа во одреден период. Променливата може да изгледа поповолно на почеток, но ако се сменат условите на пазарот, може да порасне и ратата. А тогаш кредитот што вчера изгледал поднослив, утре може да стане тежок товар.
Има и уште една работа што граѓаните често ја потценуваат: ситниот текст. Во договорите има клаузули за доцнење, казнени камати, промени на услови, трошоци за опомени, за изводи, за реструктурирање. Сè тоа не мора да се случи. Но ако се случи, се плаќа.
Затоа, пред потпис, најпаметно е да се побара амортизационен план и јасна пресметка на вкупниот износ што ќе се врати до крајот. Не само „колку е ратата“, туку „колку ќе ме чини целиот кредит“. Тоа е прашањето.
Кредитот често е нужност, не луксуз. Некој купува стан, друг затвора стари долгови, трет финансира автомобил, школување или поправка дома. Но заемот што изгледа поволен во реклама, на крај може да биде многу поинаков кога ќе се соберат сите трошоци. Затоа економистите советуваат: не брзајте со потписот, споредете повеќе понуди и прашајте сè што не ви е јасно. Банкарскиот шалтер не е место за срамење. Таму секое непоставено прашање може подоцна да чини пари.
Б.З.М.
