Летото одамна не е скапо само за тие што одат на море. Скапо е и дома. Доволно е да почнат жештините, децата да завршат со училиште, климата да работи по неколку часа на ден и фрижидерот почесто да се отвора. Одеднаш, месецот изгледа подолг, а платата пократка. И без куфер, без хотел и без плажа, летото носи сметка што многу семејства ја чувствуваат веднаш.
Теоретски, човек може да каже дека ќе заштеди ако не оди на одмор. Во пракса, тоа не оди баш така. Затоа што трошоците само се преселуваат дома.
„Луѓето мислат дека ако не одат на море, немаат летен трошок. Ама дома се активираат други ставки. Струја, храна, излегувања, превоз, деца, ситни дневни купувања. Тоа на крај станува сериозна сума“, велат економисти кои ги следат потрошувачките навики на домаќинствата.
Најпрво е климата. Во јули и август, таа веќе не е луксуз. Особено во станови што се загреваат преку ден, во згради без добра изолација или во домови со мали деца и постари лица. Една клима што работи неколку часа дневно можеби не изгледа страшно, ама кога ќе се собере цел месец, сметката за струја не простува.
Потоа доаѓа храната. Летото носи поинаков ритам. Повеќе овошје, повеќе пијалаци, повеќе сладоледи, повеќе „ај да земеме нешто ладно“. Децата се дома, не се во училиште, не се во градинка цел ден, постојано бараат нешто. Сок, грицки, сладолед, сендвич. И тоа не еднаш.
„Најопасни се малите трошоци. Тие не болат во моментот. Сладолед од 70 денари, кафе од 100, сок од 80, такси, бензин, некоја играчка. Ама ако тоа се повторува секој ден, домаќинството практично има уште една скриена сметка“, објаснуваат познавачи на личните финансии.
Родителите најдобро го знаат ова. Кога детето е дома цел ден, денот треба некако да се пополни. Игрална, базен, прошетка, сладолед, кино, гости кај роднини, кратко возење до парк. Ништо од тоа поединечно не изгледа како голем трошок. Но летото е долго. И секој ден има свое „ајде уште ова“.
„Не можеш два месеци да му кажуваш на дете седи дома и молчи. Ќе излезеш, ќе купиш нешто, ќе платиш нешто. Нема бегање“, вели мајка од Скопје.
И не се само децата. И возрасните летно време повеќе се движат. Повеќе излегуваат навечер, почесто седнуваат на кафе, почесто нарачуваат храна затоа што дома е жешко за готвење. Повеќе се троши и на гориво, особено ако семејството за викенд оди до езеро, планина, базен или кај роднини надвор од градот. Не е море, ама не е ни бесплатно.
Економистите велат дека токму летните месеци покажуваат колку е тенок буџетот кај просечното домаќинство. Кога нема простор за непланирани трошоци, и обично излегување со семејството станува пресметка.
„Проблемот не е само што цените се повисоки. Проблемот е што приходите кај голем дел од граѓаните немаат доволна резерва. Ако платата оди на сметки, храна и кредити, секој дополнителен сезонски трошок станува товар“, велат економски аналитичари.
Особено тешко е за семејствата со две деца. Два сладоледа се едно. Четири сладоледа се друго. Ако се додадат пијалаци, превоз, некоја влезница или ручек надвор, едно обично попладне може да чини колку половина неделен пазар.
Па така, летото за многумина веќе не е сезона на одмор, туку сезона на пресметување. Дали да се пушти климата уште еден час. Дали да се излезе вечерва или да се остане дома. Дали да се купи сладолед на сите или само сок од продавница. Дали викендот да се оди некаде или да се помине на тераса.
Не звучи драматично, ама така живеат многу семејства. Со ситни одлуки што се повторуваат секој ден.
Одморот можеби е откажан. Морето можеби не е во план. Но летото сепак доаѓа со своја цена. Само што овојпат не се плаќа на рецепција во хотел, туку на каса, на бензинска, на сметка за струја и во секое „ајде, тато, уште едно“.
Б.З.М.
