Не секој што влегува во приватна ординација влегува затоа што има пари за фрлање. Некој влегува затоа што го боли. Некој затоа што не може да чека термин со недели. Некој затоа што детето му кашла трета ноќ по ред, а слободен термин има по неколку недели.
Во Македонија, приватното здравство сè почесто станува резервен излез за луѓе што формално имаат здравствено осигурување, ама практично немаат време да го чекаат системот. Прегледот што во државно здравство би требало да биде достапен преку матичен лекар, упат и термин, во приватна установа се добива за еден ден, понекогаш и за неколку часа. Разликата е во цената.
А таа цена веќе не е ситница.
Обичен специјалистички преглед во приватна ординација најчесто се движи од околу 1.500 до 3.500 денари, зависно од дејноста, лекарот и клиниката. Контролен преглед може да биде околу 1.000 до 2.000 денари. Педијатриски специјалистички преглед во дел од приватните установи се движи околу 1.800 денари, а преглед на дете без дополнителни брисеви, ЦРП или лабораторија може да биде околу 1.200 денари. Хируршки прегледи во некои приватни центри одат и до 3.500 денари, додека проширени специјалистички пакети може да стигнат до 4.500 денари.
Но ретко кој излегува само со преглед.
„Докторот ме виде пет минути, ама после ми рече да направам крвна слика, ЦРП, урина и ехо. Одеднаш од 2.000 денари стигнав до речиси 6.000“, вели пациент кој последниве месеци неколку пати користел приватни услуги.
Крвна слика, биохемија, хормони, тумор маркери, брисеви, ултразвук, ЕКГ, дополнителна консултација. Секоја ставка посебно не изгледа страшно. Заедно, стануваат половина минимална плата. А ако се работи за семејство со две деца, тогаш приватното здравство повеќе не е „ќе се снајдеме“, туку редовен месечен ризик.
Родителите најдобро го знаат тоа. Температура во недела навечер, кашлица што не поминува, осип, болка во уво, стомачен вирус. Матичниот лекар може утре. Специјалистот преку редовен термин може подоцна. А родителот не сака „подоцна“.
„Не одам приватно затоа што сакам. Одам затоа што не можам да спијам кога детето ми е болно. Ќе платам, па после ќе кратам од нешто друго“, вели мајка од Скопје.
Ова е суштината на проблемот. Приватното здравство не го користат само луѓе со високи плати, бизнисмени и оние што имаат приватно осигурување. Сè почесто таму завршуваат и работници со просечни примања, пензионери што ги помагаат децата, родители што живеат од плата до плата, луѓе што немаат врски, ниту трпение да талкаат од шалтер до шалтер.
Здравствените познавачи велат дека системот формално постои, но пациентот често го мери по нешто многу едноставно: кога ќе стигне на ред.
„За пациентот најважното прашање не е кој закон што гарантира, туку дали може да добие преглед кога му треба. Ако болката е денес, термин за три недели не му значи многу“, велат познавачи на здравствениот систем.
Матичните лекари со години предупредуваат дека има тесни грла во закажувањето, особено за одредени специјалистички прегледи и дијагностички процедури. Во јавноста веќе се отвори прашањето дека пациенти за дел од услугите може да чекаат и по неколку месеци, зависно од специјалноста и достапните термини.
А кога чекањето е долго, приватното станува најбрзиот пат до одговор. Дали е сериозно? Дали треба терапија? Дали треба понатаму да се испитува? Тоа „да знам на што сум“ многу луѓе денес го плаќаат од свој џеб.
И тука има една тивка неправда. Граѓани плаќаат здравствено осигурување преку плата, ама кога ќе се најдат во мака, повторно плаќаат. Еднаш преку придонеси, вторпат на каса. Со картичка, во готово, на рати, како ќе се најде.
„Не ми е криво што има приватни болници. Нека има. Криво ми е што морам таму да одам за нешто што мислев дека веќе го плаќам секој месец“, вели вработен скопјанец.
Во последните години и приватното здравствено осигурување стана посебна приказна. Дел од осигурителните компании нудат пакети што покриваат специјалистички прегледи, дијагностика, хируршки зафати, рехабилитација и лекови во приватни установи. Тоа за некои семејства е олеснување, но за други е уште еден трошок што не можат да го вклопат во буџетот.
Кој може да плати полиса, има побрз пристап. Кој не може, останува да чека. А болеста не прашува кој каква плата зема.
Приватните клиники, од своја страна, ја нудат онаа работа што на пациентот најмногу му недостига: брзина. Термин денес, резултат утре, лекар достапен, апарат слободен. Некогаш и љубезноста игра улога. Човек кога е исплашен, не бара многу. Само некој да го сослуша.
Но цената останува. За еден преглед може да се издржи. За два, веќе се мисли. За серија испитувања, семејството седнува и пресметува што ќе се одложи: сметка за струја, рата, поправка на автомобил, нови обувки за дете, викенд, било што.
И токму затоа приватното здравство не треба да се гледа само како комфор. За многумина тоа е панично копче. Се притиска кога нема време, кога нема термин, кога стравот е поголем од цената.
А сметката? Таа доаѓа веднаш. Болката не чека плата.
Б.З.М.
