Втора половина на јули и прва половина на август, некогаш симбол на летен одмор, полни плажи и распродадени аранжмани, полека го губи приматот кај македонските туристи. Сликата се менува. Хотелите се полни, но не како порано. Плажите имаат простор. Агенциите веќе не го гледаат шпицот како „златен месец“. Нешто очигледно се поместува.
Ако пред десетина години беше незамисливо да не се оди на одмор токму во шпицот, денес сè повеќе луѓе го избегнуваат. Причините се јасни.
Прво, цените. Во шпицот, истата соба што во јуни или септември чини 50 евра, знае да скокне и до 80 или 100. Апартмани кои пред почетокот на сезоната се достапни, во шпицот стануваат луксуз. Семејства со две деца брзо сфаќаат дека разликата не е мала. Неколку дена одмор стануваат финансиски притисок. И тогаш изборот е логичен, или порано, или подоцна. Само не во шпицот.
Второ, жештините. Летото веќе не е како што беше. Температурите редовно ја минуваат границата на подносливото. Плажата од место за уживање станува борба со сонцето. Луѓето бараат сенка, климатизација, затворен простор. А тоа не е баш идејата за летување.
„Не можеш да излезеш од 11 до 17 часот. Само седиш и чекаш да помине денот“, велат туристи кои последниве години почнале да го избегнуваат овој период.
Трет фактор се гужвите. Јули и август се месеци кога сите се на исто место. Плажи преполни, редици во ресторани, сообраќајен хаос. Одмор кој треба да релаксира, знае да стане нервоза. Луѓето почнуваат да го ценат мирот повеќе од традицијата. Подобро половина полупразна плажа во јуни, отколку пешкир до пешкир во шпицот.
Има и уште нешто. Навиките се менуваат. Новите генерации не се врзани за фиксни термини. Работата од далечина овозможува флексибилност. Некои одат на одмор во мај, други во септември, трети дури и во октомври. Сезоната се „разлева“, а јули и август ја губат ексклузивноста.
Туристичките агенции го чувствуваат тоа. Понудите за јуни и септември се сè поагресивни. Попусти, бесплатни ноќевања, подобри услови. Шпицот, иако сè уште држи одредена тежина, повеќе не е неприкосновен.
„Луѓето почнаа да пресметуваат. Не купуваат емоција, туку вредност за парите“, велат познавачи на пазарот.
И здравјето има улога. Сè повеќе се зборува за опасностите од екстремни температури. Родители со мали деца, постари лица, хронично болни, сите тие внимателно бираат кога ќе патуваат. Одмор во шпицот не е секогаш најбезбедната опција.
Од друга страна, и самите туристички дестинации се менуваат. Некои воведуваат повисоки цени токму во шпицот, знаејќи дека побарувачката е традиционално голема. Но кога побарувачката почнува да опаѓа, тој модел почнува да пука. Полека, но сигурно.
Сè уште има луѓе кои немаат избор. Годишни одмори врзани за работа, училишта, колективни паузи. Но бројката на тие што имаат избор расте. И тие го користат.
На крајот, се сведува на едноставно прашање. Дали вреди да платиш повеќе за да добиеш помалку? Сè повеќе луѓе одговараат со „не“.
Нема драма, нема нагли пресврти. Само тивка промена на навики. А тие, кога ќе се променат еднаш… тешко се враќаат назад.
Б.З.М.
