Инфлацијата не ја чувствуваат сите исто. За некого тоа е поскап ручек во ресторан, откажан викенд или помалку пари за гардероба. За друг, тоа е прашање дали ќе се купи месо оваа недела, дали сметката за струја ќе се плати навреме и дали до крајот на месецот ќе останат пари за автобус, лекови или училишна ужина за дете.
Токму затоа економистите сè почесто предупредуваат дека просечната инфлација не ја покажува целата слика. Една бројка важи за сите на хартија, ама не и во животот. Кај семејство со минимална плата, тие проценти знаат да значат празен фрижидер пред плата.
„Инфлацијата е многу потешка за домаќинствата со ниски приходи, затоа што тие најголем дел од парите ги трошат на основни потреби. Таму нема простор за кратење луксуз, затоа што луксуз и нема“, велат економисти.
Кај семејствата со повисоки примања, поскапувањето се амортизира полесно. Ќе се намали некое излегување, ќе се одложи патување, ќе се купи поевтин апарат или ќе се внимава на трошоците. Непријатно е, ама не е драматично.
Кај сиромашните, изборот е многу потесен. Храна, струја, вода, кирија или кредит, превоз. Толку. И кога токму тие ставки поскапуваат, ударот оди директно во џебот.
Најголемиот проблем е што сиромашните домаќинства немаат „резервен простор“ во буџетот. Ако храната поскапи, не можат многу да намалат. Не може човек да престане да јаде. Може само да купува помалку, поевтино и послабо. Наместо телешко, пилешко. Наместо сирење, евтина замена. Наместо овошје секој ден, еднаш или двапати неделно. И така всушност се менува квалитетот на животот.
„Кога најголем дел од платата оди за храна и сметки, секое поскапување е удар. Не е исто ако храната ви зема 20 проценти од приходот или 50 проценти“, објаснуваат познавачи на економските движења.
Тука најдобро се гледа разликата меѓу минималецот и реалната потрошувачка кошничка. На хартија, минималната плата е приход. Во продавница, таа брзо се топи. Едно поголемо пазарење, неколку сметки, гориво или месечна карта за превоз, и веќе се брои до денар. Особено кај семејства со деца, каде што трошоците не завршуваат со леб, млеко и масло.
Поскапувањето на храната е најболно затоа што се гледа секој ден. Граѓаните можат да одложат купување мебел, телефон или облека. Но, не можат да ја одложат вечерата. Затоа инфлацијата кај сиромашните не е економска категорија, туку секојдневна нервоза. Кеса во рака, калкулатор во глава.
Економистите посочуваат дека официјалната инфлација е просек од многу производи и услуги. Во тој просек влегуваат и работи што сиромашните ретко ги купуваат. Затоа реалното чувство кај нив може да биде многу потешко од официјалната бројка.
„За домаќинство со низок приход, вистинската инфлација е онаа што се гледа на пазар, во маркет и на сметките. Ако таму има силен раст, тогаш луѓето чувствуваат поголема инфлација од статистичката“, велат аналитичари.
Дополнителен проблем е што платите најчесто доцнат зад цените. Прво поскапува храната, па струјата, па услугите, а дури потоа се зборува за покачување на плати. Додека да стигне корекцијата, ако воопшто стигне, семејниот буџет веќе е истрошен. И повторно, најмногу страдаат оние што немаат заштеда.
Затоа мерките против инфлацијата не можат да бидат исти за сите. Економистите сметаат дека помошта треба да биде насочена кон оние што најголем дел од приходот го трошат на основни производи. Не кон сите подеднакво, туку кон оние кај кои секое поскапување веднаш станува проблем.
Богатиот човек ја гледа инфлацијата на сметка. Сиромашниот ја гледа во празната количка. И тука е целата разлика.
Б.З.М.
