Ако сте патувале во Грција, Германија, Австрија, Италија или каде било низ Европската Унија, веројатно добро го знаете оној момент кога телефонот останува во џеб, мобилните податоци се исклучени, а секое отворање на мапа, порака или фотографија на интернет се пресметува како мал трошок што може да стане голема сметка.
Токму на тој товар сега му се најавува крај. Македонија, според најавите од надлежните, би можела да биде меѓу првите земји од Западен Балкан што ќе ги почнат преговорите со Европската Унија за воведување на моделот „роаминг како дома“.
Ова, во пракса, би значело многу повеќе од техничка промена во ценовникот на операторите. За граѓаните што често патуваат во ЕУ, за семејствата што имаат блиски во странство, за студентите, превозниците, туристите, печалбарите и малите бизниси, ваквиот модел би можел да донесе големо олеснување. Помалку страв од огромна сметка. Повеќе слобода да се користи телефонот нормално. Како дома.
Според најавите, позитивен сигнал за Македонија се очекува на самитот ЕУ и Западен Балкан во Подгорица, по што би следувале билатерални разговори со Брисел. Процесот, сепак, нема да биде завршен преку ноќ. Станува збор за постепено усогласување со европските правила, но и за разговори со телекомуникациските оператори, кои ќе треба да се вклопат во новиот модел.
„Ова е добра вест за граѓаните, но не треба да се создава впечаток дека од следниот месец сите трошоци автоматски ќе исчезнат“, велат познавачи на телекомуникацискиот пазар.
Тие објаснуваат дека европскиот модел „роаминг како дома“ функционира според прецизни правила, со регулирани цени, фер користење и обврски за операторите. Не е доволно само политичка волја. Потребни се и технички, правни и пазарни усогласувања.
Но, и покрај тоа, самото отворање на преговорите би било сериозен чекор. Македонија веќе е дел од регионалниот модел за намалување на роаминг трошоците во Западен Балкан, па граѓаните при патување во соседните земји од регионот веќе почувствуваа одредено олеснување. Сега прашањето е дали истиот принцип, чекор по чекор, ќе се прошири и кон Европската Унија.
А токму таму е најголемиот интерес.
Македонските граѓани масовно патуваат во земји членки на ЕУ. Некој на одмор. Некој на работа. Некој оди кај децата. Некој вози камион низ Европа и секој ден зависи од телефон, навигација, пораки и апликации. За нив, роамингот е секојдневна потреба.
„Кога човек е во странство, телефонот му е и мапа, и банка, и врска со семејството. Ако мора постојано да мисли колку мегабајти потрошил, тоа веќе не е нормално користење“, коментираат експерти за дигитални политики.
Во јавноста ваквата најава веројатно ќе биде примена со одобрување, но и со доза на претпазливост. Граѓаните одамна слушаат различни најави за поевтини услуги, европски стандарди и полесно движење кон ЕУ. Затоа клучното прашање ќе биде кога точно ќе се почувствува ефектот во сметките.
Засега нема датум кога моделот би почнал целосно да се применува. Според логиката на ваквите процеси, прво треба да има политички сигнал, потоа официјални разговори, па усогласување на правилата, а дури потоа конкретна примена кај операторите. Значи, ова не е копче што се притиска за еден ден.
Но, ако процесот тргне во јуни, како што се најавува, Македонија би можела да влезе во групата земји што први ќе ја отворат оваа тема со Брисел. Тоа би било важно и симболично и практично.
А сметките, токму тие, најдобро ја мерат вредноста на секоја реформа.
Телефонските оператори, од своја страна, ќе имаат свои пресметки. Намалувањето на дополнителните трошоци за роаминг може да значи помал приход од една страна, но од друга страна и поголема потрошувачка на услуги, повеќе активни корисници во странство и поголема доверба кај клиентите. Во многу земји токму тоа се покажа како еден од ефектите: кога луѓето не се плашат од сметката, повеќе користат интернет.
„Операторите ќе бараат предвидлив модел, а државата ќе мора да обезбеди јасни правила. Најлошо би било да се најави нешто големо, а потоа да се заглави во детали“, оценуваат аналитичари.
За обичниот корисник, сепак, целата приказна е многу поедноставна. Да може да ја отвори навигацијата на пат кон Солун без да брои мегабајти. Да прати слика од Виена без да бара бесплатен интернет. Да се јави преку апликација од Љубљана, Минхен или Загреб без да мисли дали тоа ќе го чини повеќе од ручек.
Б.З.М.
