Летната сезона уште не почнала како што треба, а на Јадранот веќе се гледа нервоза. Хрватска чека резервации до последен момент, Црна Гора се обидува да ја смири ценовната трка, а Албанија сè погласно се продава како нова омилена дестинација за гости што сакаат море, сонце и сметка од којашто не боли глава.
Туризмот во регионот влегува во сезона во која повеќе не е доволно само да имаш плажа. Сега прашањето е едноставно: колку чини одморот?
Хрватска со години важи за најсилниот туристички играч на јадранскиот брег. Дубровник, Сплит, Задар, Истра, островите, целата приказна е одамна продадена на европскиот пазар. Но, оваа година таму се зборува за повнимателни гости, за резервации што се оставаат за последен момент и за потреба цените да не избегаат предалеку од реалноста. Туристичкиот сектор во Хрватска веќе предупредува дека патниците се сè повнимателни поради високите трошоци за патување и сместување. Дел од туристичките кругови дури зборуваат и за потреба од поразумни, односно поконкурентни цени.
Тоа, според економистите, е првиот знак дека пазарот почнал да казнува претерување. Гости има, интерес има, но веќе нема толку лесно плаќање „колку и да е“.
Германско, австриско или словенечко семејство што порано резервирало уште во јануари, сега почнува да споредува цени. Гледа апартман во Хрватска, па хотел во Албанија, па пакет во Црна Гора. Пресметува гориво, патарини, храна, лежалки, вечери, сладоледи за деца. И на крај си вика: добро, каде ќе поминам подобро за истите пари?
Црна Гора, пак, се обидува да испрати друга порака. Таму се зборува за замрзнување или ограничување на цените на дел од понудата, со цел сезоната да не се претвори во натпревар кој повеќе ќе наплати. Будва, Котор, Херцег Нови и Улцињ имаат сериозен туристички потенцијал, но и стар проблем: перцепцијата дека цените брзо растат кога ќе почне летото. А гостите тоа го паметат.
Познавачите на туризмот велат дека ваквите мерки се нож со две острици. Од една страна, им даваат сигнал на туристите дека дестинацијата сака да биде фер. Од друга страна, ако цените се замрзнуваат само на хартија, а на терен кафето, лежалката, паркингот и вечерата си одат нагоре, ефектот брзо се губи. Туристот не чита одлуки. Тој ја гледа сметката.
Во оваа трка, Албанија влегува со најсилниот адут: впечаток дека е поевтина, посвежа и помалку „исцедена“ од класичните туристички дестинации. Драч, Валона, Саранда, Ксамил и албанската ривиера веќе не се непозната приказна. Сè повеќе туристи ја гледаат Албанија како место каде што може да се најде море, храна, сместување и забава за помалку пари отколку во познатите јадрански центри. Во туристичките водичи за 2026 година Албанија често се опишува како една од поисплатливите европски дестинации, особено во споредба со поскапите медитерански пазари.
Тука не станува збор само за ниска цена. Албанија ја продава и сликата на нешто ново. Нови хотели, нови ресторани, патишта што се подобруваат, плажи што на социјалните мрежи изгледаат како од разгледница. За дел од гостите тоа е доволно.
„Не мора да биде совршено, само да не е прескапо“, велат туристички работници кои ја следат сезоната во регионот.
Но и Албанија има свој ризик. Кога една дестинација брзо станува популарна, цените тргнуваат по туристите. Становите стануваат апартмани, локалните ресторани стануваат „морски концепти“, а местата што вчера биле евтини, утре веќе не се толку евтини.
Економистите предупредуваат дека тоа е природен циклус во туризмот: прво доаѓаат гостите затоа што е евтино, потоа доаѓаат инвеститорите, па цените растат, а на крај локалното население почнува да се прашува дали туризмот му носи добивка или само поскап живот.
За македонските туристи оваа регионална битка е особено важна. Одморите одамна не се планираат само според тоа каде е најубаво, туку каде може да се издржи финансиски. Семејство со две деца веќе не гледа само цена на ноќевање. Гледа колку чини појадок, колку е паркинг, дали лежалките се плаќаат посебно, дали вечерата ќе помине со 30 или со 70 евра. И најважно: дали по одморот ќе се врати дома со празна картичка.
Токму тука Албанија им зема дел од вниманието на другите. Не затоа што е без маани. Има гужви, инфраструктурата не е секаде иста, услугата знае да биде под ниво. Но за многу гости пресметката е јасна. Ако за истите пари добијат повеќе денови, подобар хотел или поопуштено трошење, изборот станува полесен.
Хрватска има бренд. Црна Гора има близина и традиција. Албанија има момент. А во туризмот, моментот знае да вреди многу.
Б.З.М.
