Рокот на амбалажата за многу луѓе е конечна пресуда: ако датумот поминал, производот завршува во канта. Но, токму тука се прави една од најчестите грешки во домаќинствата. Не секој истечен рок значи расипана или опасна храна, како што не значи ни дека секоја намирница по датумот смее без размислување да се јаде. Разликата е во малите зборови пред бројките, а тие често никој не ги чита.
Најголемата забуна почнува токму тука. Потрошувачот гледа бројка, месец и година, па најчесто не навлегува во формулацијата пред датумот. А токму таа формулација ја носи главната порака.
Кога на производот пишува „употребливо до“, тоа значи дека се работи за храна која може брзо да стане ризична за јадење. Тука спаѓаат свежото месо, рибата, меленото месо, свежите млечни производи, готовите салати, некои кремасти производи и храна што се чува во фрижидер. Кај ваквите производи рокот не е препорака, туку предупредување. По тој датум, особено ако храната не била чувана како што треба, ризикот расте.
И да, мирисот не секогаш ќе ве спаси. Храната може да изгледа нормално, да нема чудна боја, да не мириса лошо, а сепак да биде небезбедна. Токму затоа кај производите со ознака „употребливо до“ не треба многу херојство. Ако рокот поминал, особено кај месо, риба или свежи кремасти намирници, подобро е да не се ризикува.
Но, друга приказна е ознаката „најдобро употребливо до“. Таа најчесто се однесува на квалитетот, а не на безбедноста. Со други зборови, производот по тој датум може да изгуби дел од вкусот, мирисот, крцкавоста или текстурата, но не значи автоматски дека е опасен.
Тука спаѓаат тестенини, ориз, брашно, шеќер, сол, кафе, чај, конзервирана храна, бисквити, чоколадо, зачини, житарици, масла и слични производи. Ако пакувањето е неоштетено, ако производот бил чуван на суво и темно место, ако нема мувла, чуден мирис, инсекти или промена во изгледот, многу од овие намирници можат да се користат и по датумот наведен на амбалажата.
Пакување ориз што стоело затворено во шкаф не е исто што и јогурт заборавен две недели во фрижидер. Конзерва со грав не е исто што и пилешко филе. Бисквити што малку омекнале не се исто што и риба со истечен рок. Не може сè да се става во ист кош.
Познавачите на безбедноста на храната предупредуваат дека најважни се три работи: видот на производот, начинот на чување и состојбата на пакувањето. Ако амбалажата е надуена, оштетена, зарѓана, протечена или чудно деформирана, производот не треба да се користи, без оглед на рокот. Особено кај конзерви и вакумирана храна. Тоа е знак дека нешто не е во ред.
Кај сувите производи, пак, прво се гледа дали има влага, грутки, мувла или инсекти. Брашното, на пример, може да стои подолго, но ако фатило мирис на влага или има ситни бубачки, нема што да се мисли. Во канта. Зачините обично не стануваат опасни веднаш по рокот, но со време ја губат аромата. Ќе ставите црвен пипер, а како да сте ставиле прашина.
Млечните производи се почувствителна приказна. Трајното млеко, ако не е отворено и е правилно чувано, може да издржи одредено време по датумот „најдобро употребливо до“, но штом се отвори, правилата се менуваат. Тогаш рокот повеќе не е тој од амбалажата, туку неколку дена во фрижидер, зависно од производот. Истото важи и за сосови, мајонези, кечапи, намази и слично. Затворено е едно. Отворено е друго.
Фрижидерот, исто така, не е магична кутија. Ако храната стои на повисока температура, ако често се остава надвор, ако се враќа топла во фрижидер или ако се чува во отворено пакување, рокот практично се скратува. Не пишува на амбалажата, ама се случува.
Посебен проблем е навиката да се купува „за секој случај“. Полни колички, три пакувања на акција, шкафови полни со производи што се забораваат во задниот ред. Потоа, по неколку месеци, се откриваат тестенини, конзерви, супи во кесички, бисквити. И почнува дилемата: да се фрли или да се отвори?
Тука најдобро правило е едноставно: читај ја ознаката, не само датумот. „Употребливо до“ значи поголема претпазливост. „Најдобро употребливо до“ значи дека треба да се процени состојбата на производот. Ако изгледа нормално, мириса нормално, пакувањето е исправно и храната е правилно чувана, нема потреба автоматски да заврши во отпад.
Ова не е повик да се јаде сè што ќе се најде во шкаф од пред три години. Не. Но, не е ни разумно да се фрла храна само затоа што вчера поминал датумот на пакување тестенини или чај. Во период кога семејните сметки за храна стануваат сè потешки, ваквото знаење не е ситница. Тоа е разлика меѓу внимателност и паника.
На крај, амбалажата не треба да се чита набрзина, како сметка на каса. Една реченица пред датумот може да ви каже многу. Дали храната е ризик, или само веќе не е во најдобра форма. А тоа, во домашната кујна, знае да значи и помалку фрлена храна, и помалку непотребен страв.
Б.З.М.
