Парите ретко доаѓаат кај оној што само ги чека. Уште поретко кај оној што цел ден зборува дека „нема“, „не стига“, „сè е скапо“ и „нема шанси“. Тоа не значи дека животот е лесен, ниту дека платите се доволни, ниту дека секој може преку ноќ да се збогати. Не може. Но, има една работа што често се заборава: парите најчесто одат таму каде што има ред, навика, план и малку повеќе храброст од просечното.
Многумина сакаат повеќе пари, ама не сакаат да погледнат каде им бегаат. Едно кафе тука, две нарачки храна таму, некој непланиран шопинг „оти било на попуст“, па до крајот на месецот паричникот е празен, а човекот се чуди каде исчезнале парите. Не исчезнале. Само си заминале.
Познавачи на личните финансии често велат дека првиот чекор не е да заработиш повеќе, туку да видиш што правиш со тоа што веќе го имаш. Звучи здодевно, ама е точно. Пари не се привлекуваат само со желба. Се привлекуваат со однесување.
Првиот совет е наједноставен: запишувајте ги трошоците. Не во глава, затоа што главата лаже кога станува збор за пари. На хартија, во телефон, во апликација, како било. Кога човек ќе види дека за една недела дал пари за пет ситници што не му биле потребни, веќе почнува да размислува поинаку.
Вториот совет е да не се троши веднаш штом ќе легне плата. Тоа е стара македонска болка. Плата во петок, празен џеб во понеделник. Колку и да е мала сумата, дел од парите треба веднаш да се тргнат настрана. Не она што ќе остане, затоа што најчесто не останува ништо. Прво заштеда, потоа трошење.
Трето, важно е човек да престане да купува за да се докажува. Нов телефон, брендирани патики, скапа гардероба, кафе во место каде што половина плата оди за неколку излегувања. Да бидеме реални, многу пари се трошат за впечаток кај луѓе што утре нема ни да прашаат како сте.
Четвртиот совет е да се избегнува живот на рати за работи што не носат вредност. Рата за стан или алат за работа е едно. Рата за телевизор што ви е голем колку ѕид, а го плаќате две години, е нешто друго. Долгот понекогаш помага. Но често е само синџир со убаво пакување.
Петто, треба да се инвестира во знаење. Не мора тоа да биде скап курс или факултет. Може да биде вештина што носи дополнителен приход: продажба, јазик, дигитален маркетинг, фотографија, поправки, сметководство, пишување, монтажа, занает. Најлошо е кога човек се жали дека нема пари, а со години не учи ништо ново.
Шесто, барајте начини за дополнителен приход. Не мора веднаш голем бизнис. Некогаш тоа е викенд работа, мала услуга, продажба преку интернет, изработка на нешто дома, превод, дизајн, достава, консултација, што било што има пазар. Малите приходи, ако се повторуваат, веќе не се мали.
Седмо, не се срамете да зборувате за пари, ама зборувајте паметно. Не со фалење и не со кукање. Прашајте луѓе како заработуваат, што работат, што им успеало, каде згрешиле. Многу вредни лекции се добиваат во обичен разговор, на кафе, во маало, во канцеларија, во работилница.
Осмо, внимавајте со кого се дружите кога станува збор за навики. Ако целото друштво живее од денес за утре, голема е шансата и вие да го правите истото. Ако околу вас има луѓе што штедат, вложуваат, работат дополнително и размислуваат трезвено, и тоа се лепи. И доброто и лошото однесување се заразни.
Деветто, поставете конкретна цел. „Сакам повеќе пари“ не е цел. „Сакам да заштедам 1.000 евра за една година“ веќе е нешто друго. Тогаш бројката има облик, месечна обврска, рок. Пари без цел лесно се распрснуваат.
Десетто, научете да чекате. Ова е можеби најтешкото. Сите сакаат резултат веднаш. Денес ќе почнам, утре сакам добивка. Но парите често доаѓаат како последица на здодевна дисциплина. Месец по месец. Без аплауз. Без спектакл.
Единаесетто, не паѓајте на брзо богатење. Секоја шема што ветува лесни пари без работа треба да се гледа со сомнеж. Ако навистина било толку лесно, оној што ви ја продава тајната немаше да ја продава за ситни пари, туку ќе си ја користеше сам.
Дванаесетто, чувајте го здравјето. Ова звучи како совет од лекарска рубрика, ама има директна врска со парите. Болест, замор, лош сон, нервоза и хаотичен живот ја јадат продуктивноста. Човек што нема енергија, тешко заработува повеќе. Телото е првиот капитал.
Тринаесетто, средете го домот и работниот простор. Не затоа што парите магично ќе влезат низ прозорец, туку затоа што хаосот троши внимание. Кога сè е расфрлано, и мислите се такви. Редот не прави човек богат, ама помага да размислува појасно.
И четиринаесетто, престанете да зборувате само за недостиг. Тоа не значи лажно позитивно размислување. Сметките се реални, цените се реални, притисокот е реален. Но, ако секој разговор почнува и завршува со „нема“, човек несвесно се затвора за решенија. Наместо „немам пари“, прашањето треба да биде: „Што можам да направам за да имам повеќе?“
Разликата е голема.
Парите не се само бројка на сметка. Тие се навика, одлука, дисциплина, но и став. Некој ќе рече дека ова се обични совети. Можеби. Ама најчесто токму обичните работи ја прават најголемата разлика. Да не се троши без мислење. Да се учи. Да се работи повеќе од минимумот. Да не се живее за туѓ впечаток.
И, најважно, да не се чека чудо.
Чудата, барем кога се парите во прашање, обично изгледаат како човек што конечно седнал, пресметал, пресекол и почнал да прави нешто поинаку.
Б.З.М.
