Секој што последниве години прошетал низ Скопје или низ некој поголем град, ја гледа истата слика. Кафуле до кафуле. Фризерници, барберници, козметички салони на секој чекор. А некаде помеѓу нив – по некоја затворена продавница со спуштени ролетни. Пекара што работи само до пладне. Или воопшто – веќе ја нема.
Парите, изгледа, одамна ја смениле страната.
Во угостителството и услугите има движење. Брзи пари, готовина секој ден, динамика. Еден сопственик на кафуле раскажува дека викендите му се клучни, тогаш се прави најголемиот промет.
„Не е лесно, ама има тек. Секој ден влегува кеш“, вели. И тука е суштината – тек. Пари што се движат, што не стојат на рафт.
Во исто време, сопствениците на мали продавници зборуваат сосема поинаку. Тивко, помалку разочарано.
„Се продава, ама на вересија. Луѓето купуваат, ама одложено плаќаат. И ти чекаш“, вели еден трговец. Чекаш добавувачи, чекаш муштерии, чекаш да се заврти кругот. А кругот – бавен.
Пекарите се некаде на средина, ама сè почесто и тие паѓаат на слабата страна. Цените на брашното, струјата, работната сила – сите одат нагоре. Лебот не може да го качиш колку што реално ти треба. Луѓето реагираат веднаш. И тука маржата се топи. Работиш многу, заработуваш малку.
А во кафуле… едно кафе, 80 денари. Вода, уште 50. Две маси зафатени по два часа – и ете ти дневен промет што една мала продавница не може да го направи ни за цел ден.
Не е само до цените. И навиките се сменија. Луѓето повеќе излегуваат отколку што купуваат. Социјалниот живот се пресели по тераси и барови. Кафето стана ритуал, не потреба. И за тоа се плаќа без многу размислување.
Еден аналитичар вели дека услугите секогаш подобро опстануваат во економии со слаб раст.
„Кога луѓето немаат големи пари, тие не купуваат техника, мебел, облека. Ама кафе – пијат. Фризура – прават. Тоа се мали задоволства што си ги дозволуваат“, објаснува.
И има логика. Наместо да дадеш 3.000 денари за нешто трајно, ќе ги потрошиш постепено, по 200–300 денари. И не боли толку.
Во салоните приказната е уште поинтересна. Таму не се продава производ, туку чувство. Услуга што не можеш да ја замениш со онлајн купување или поевтина варијанта од странство. Фризурата, ноктите, масажата – тоа мора да се направи тука, веднаш. И затоа тие бизниси имаат постојани клиенти.
Од друга страна, класичните продавници се под притисок од сите страни. Големи маркети, онлајн продавници, евтин увоз. Малите дуќанчиња едноставно не можат да се натпреваруваат. Немаат обем, немаат попусти од добавувачи, немаат простор за грешка. Една лоша сезона – и готово.
Има и уште нешто. Работа во продавница значи цел ден врзан за тезга. Од утро до вечер. Без пауза, без воздух. Во кафуле барем има динамика, луѓе, разговор. Во салон – исто. Некој доаѓа, некој си оди. Времето побрзо поминува. За многумина, тоа не е мала работа.
Но не е сè розово ни таму. Рентите за локали се високи, конкуренцијата е жестока, а работната сила – сè потешко се наоѓа. Еден угостител признава дека најтешко му е да задржи персонал.
„Денес работи, утре си оди. Сите бараат повеќе“, вели.
И пак се враќаме на истото – пари.
Сепак, разликата е очигледна. Кафулињата и салоните отвораат нови локации. Пекарите кратат работно време. Малите продавници исчезнуваат една по една, тивко, без голема врева.
И кога ќе прошеташ низ некоја улица и ќе видиш три празни локали по ред, а четвртиот е ново кафуле со модерни столчиња и неонски светла… не треба многу анализа.
Парите си кажуваат каде одат. А останатите – се обидуваат да ги стигнат.
Б.З.М.
