Поскапувањето на авионското гориво веќе ја допре туристичката сезона во земјава. Дел од резервациите, кои во овој период од годината обично се движат со посилен ритам, сега се откажуваат, се одложуваат или, како што велат луѓе од секторот, едноставно „се ставаат на пауза“. Туристичките работници не кријат дека почетокот е потежок од очекуваното, а бројките, барем засега, се далеку од минатогодишните.
Главната причина, според познавачите на состојбите, е растот на трошоците за авиопревоз. Кога авионското гориво оди нагоре, цената не останува затворена само во авионската индустрија. Таа брзо се прелева врз чартер-летовите, пакет-аранжманите, хотелските резервации и, на крај, врз џебот на туристот.
„Кај дел од групите имаме замрзнати резервации. Не се сите целосно откажани, но луѓето чекаат да видат дали цените ќе се стабилизираат. Туристите стануваат повнимателни. Никој не сака да плати повеќе ако не мора“, велат упатени во туристичкиот сектор.
Според нив, проблемот не е само во тоа што цените се повисоки. Проблемот е во неизвесноста. Тур-операторите тешко можат да планираат кога трошоците се менуваат брзо, а хотелите, превозниците и агенциите мораат да пресметуваат со поголема резерва. Тоа ја прави понудата поскапа, а во некои случаи и помалку конкурентна.
„Овој период лани веќе имавме многу појасна слика за сезоната. Сега сè оди побавно. Има интерес, не е дека нема, ама луѓето повеќе прашуваат отколку што потврдуваат. Тоа е разликата“, објаснуваат туристички работници.
Најмногу се чувствува кај организираните патувања и кај гостите кои доаѓаат со авион. Таму секое поскапување на горивото веднаш прави разлика во конечната цена. За домашните хотелиери, тоа значи поголем притисок и помал простор за маневар. Ако ја задржат цената, губат дел од заработката. Ако ја зголемат, ризикуваат да изгубат гости. Нема многу мудрост тука – сметката мора некаде да се затвори.
Аналитичари велат дека ваквите турбуленции најчесто прво ги погодуваат помалите пазари, каде што туристичката понуда е почувствителна на секое поместување во цените на превозот. Македонија, како дестинација што допрва се бори за поголем број странски гости, не може лесно да апсорбира ваков удар.
„Кога дестинацијата не е масовна и кога нема огромен број летови, секое поскапување се чувствува посилно. Туристите имаат избор. Ако пакетот стане прескап, тие ќе погледнат друга земја, друг аранжман, друга рута. Едноставно е“, велат познавачи на пазарот.
Дополнителен проблем е што сезоната почнува во момент кога граѓаните во повеќе земји се повнимателни со трошењето. Повисоки цени на превоз, повисоки хотелски трошоци, поскапи услуги… и одеднаш летувањето, кое било веќе испланирано, станува нешто за кое повторно се размислува. Да се оди или да се почека. Да се резервира сега или подоцна. Или воопшто да не се оди.
Во туристичкиот сектор засега не сакаат да зборуваат за драматичен пад, но признаваат дека сигналите не се добри. Резервациите се движат, но не со темпото што го очекувале. Кај дел од агенциите има барања за нови пресметки, кај дел има одложени потврди, а кај некои веќе се бележат и откажувања.
„Не би рекле дека сезоната е изгубена. Рано е за таква оценка. Но стартот е нервозен. Сите чекаат нешто – авиокомпаниите, агенциите, хотелите, гостите. А туристичката сезона не сака чекање“, коментираат експерти.
Најголемата неизвесност е што ќе се случува во следните недели. Ако цените на горивото продолжат да растат, притисокот врз аранжманите ќе биде уште поголем. Ако се стабилизираат, дел од замрзнатите резервации може повторно да се активираат. Но изгубеното време не секогаш се враќа. Во туризмот, еден пропуштен бран на резервации понекогаш значи празни соби подоцна.
Засега, туристичките работници влегуваат во сезоната со повеќе претпазливост отколку оптимизам. И со една непријатна реалност: интерес постои, но парите пресудуваат. А кога авионската карта ќе ја крене цената на целиот одмор, многу планови остануваат таму каде што се најлесни за откажување – во фиока, во порака, во непотврдена резервација.
Б.З.М.
