На крајот на април, Кина упати остра трговска закана до ЕУ. Доколку Унијата продолжи со постапката за усвојување на Законот за индустриско забрзување (IAA), кој Пекинг го смета за повреда на нејзините интереси, таа тврди дека нема да има друг избор „освен да преземе контрамерки за заштита на легитимните права и интереси на своите компании“.
Заканата не дојде ненадејно, но времето и тонот покажуваат дека Пекинг сериозно го сфаќа она што се подготвува во Брисел.
Закон „Made in Europe“
На 4 март 2026 година, Европската комисија презентираше предлог за регулативата IAA, која веднаш беше наречена закон „Made in Europe“. Европскиот комесар Стефан Сежурне рече дека законот „ќе создаде работни места со насочување на парите на даночните обврзници кон европското производство, намалување на зависноста и зајакнување на економската безбедност и суверенитет“.
Законот е насочен кон три стратешки сектори: чисти технологии, автомобилска индустрија и енергетски интензивни индустрии како што се челик, алуминиум и цемент.
Поточно, електричните автомобили што добиваат јавна поддршка мора да бидат склопени во ЕУ со најмалку 70 проценти од компонентите, освен батеријата, произведени во 27-те земји-членки. Минимални прагови за ниска содржина на јаглерод од 25 проценти се пропишани за челик и алуминиум, а пет проценти за цемент.
За странски инвестиции во стратешки сектори, законот воведува задолжителен надзор за инвестиции над 100 милиони евра од земји што контролираат повеќе од 40 проценти од глобалниот производствен капацитет во даден сектор, праг што на хартија не ја споменува Кина, но во пракса речиси исклучиво ја таргетира. Целта е да се зголеми уделот на индустриското производство во БДП на ЕУ од 14,3 проценти во 2024 година на 20 проценти до 2035 година.
Брисел му гори под нозете
Контекстот е клучен за разбирање зошто Брисел не можеше да чека. Само во 2024 и 2025 година, европските добавувачи на автомобилски производи најавија повеќе од 100.000 отпуштања, а анкетите покажуваат дека околу половина од европските добавувачи на автомобилски производи размислуваат за намалување на производствениот капацитет во ЕУ.
Позадината е индустриската политика на Кина, која со децении го надминува она што европските конкуренти можат да го следат. Според ОЕЦД, кинеските компании добиваат четири до осум пати поголема владина поддршка во однос на приходите од нивните конкуренти од други земји, со дополнителни трошоци кои тешко се пресметуваат прецизно и вклучуваат евтини кредити и индиректна поддршка.
Проценките на Меѓународната агенција за енергија покажуваат дека трошоците за производство на батерии во Кина се од 20 до 35 проценти пониски отколку во Европа. Тарифите на Трамп ефикасно го затворија американскиот пазар за тие производи, правејќи ја Европа уште попривлечна дестинација за кинеските вишоци.
Институционална дискриминација
Министерството за трговија на Кина не штедеше зборови во својата закана. Нивниот портпарол изјави дека IAA наметнува голем број рестриктивни барања за странски инвестиции и може да ги прекрши принципите на Светската трговска организација“. Преференцијалната ознака „Made in Europe“ во јавните набавки и јавната поддршка беше оценета од Пекинг како инвестициска бариера и „институционална дискриминација“.
Кинеската стопанска комора во ЕУ изјави дека законот означува пресврт кон протекционизам што ќе ја поткопа трговската соработка меѓу ЕУ и Кина. Пекинг побара од ЕУ да ги отстрани дискриминаторските барања кон странските инвеститори, задолжителниот трансфер на интелектуална сопственост и технологија, како и ограничувањата за јавни набавки од законодавниот текст.
Заканата на Кина со контрамерки доаѓа во време кога ЕУ истовремено отвора уште еден фронт.
Царинење на кинески пратки
Советот на ЕУ конечно одобри дека од 1 јули 2026 година, секоја мала пратка со вредност помала од 150 евра што влегува во ЕУ ќе подлежи на фиксна царинска такса од 3 евра по тарифна ставка. Оваа мерка ќе остане во сила до 1 јули 2028 година, кога ќе биде заменета со редовни царински тарифи.
Размерот на промените е импресивен. Само во 2024 година, околу 4,6 милијарди пакети влегле во ЕУ во рамките на тогашниот праг, а повеќе од 90 проценти потекнувале од Кина. ЕУ проценува дека до 65 проценти од тие пратки биле намерно на работ на рентабилност за да се избегнат царинските давачки.
Платформи како „Шеин“ и „Тему“ изградија цели бизнис модели околу испорака на стоки директно до потрошувачите без царина, но од 1 јули, тој модел повеќе нема да биде можен.
Еврокомесарот за економија Валдис Домбровскис рече дека мерката „претставува важен чекор кон обезбедување еднакви услови за европските компании“, а комесарот за трговија Марош Шефчович ги поздрави царинските промени како „најамбициозната царинска реформа од воспоставувањето на царинската унија во 1968 година“.
Што може да направи Пекинг?
Јакоб Гинтер, аналитичар во Институтот за кинески студии „Меркатор“ со седиште во Берлин, еден од водечките европски тинк-тенкови за прашања поврзани со Кина, објаснува дека Пекинг не треба директно да комуницира со европските компании присутни на кинескиот пазар. Доволно е за нив да заклучат дека е во нивен интерес да лобираат за попослушна европска стратегија.
Ова е поткрепено со добро познатиот модел на кинески контрамерки: селективни ограничувања за пристап до пазарот, даночни и регулаторни истраги и промени во преференциите за набавки.
Експертите наведуваат три можни сценарија. Во првото, ЕУ и Кина влегуваат во преговори, за кои Пекинг во својата изјава ја остава вратата отворена, а IAA се менува во клучните точки за да се намали директната дискриминација кон кинеските инвеститори, можеби со модел на „признати партнери“ што би ја оставило Кина со ограничен пристап.
Во второто сценарио, ЕУ го усвојува законот во голема мера непроменет, Кина воведува контрамерки, најверојатно во форма на истраги на европски компании и ограничувања за набавки, а двете страни истовремено тргуваат и спорат пред СТО, што нема брзо решение.
Во третото сценарио, комбинацијата од кинески закани и внатрешно европско лобирање, особено од земји со длабоки врски со Кина, како што се Германија и Унгарија, доведува до такво разредување на законот што „Made in Europe“ станува симболично, а не оперативно.
Не е лесно за никого да попушти
Законот мора заеднички да го усвојат Советот на ЕУ и Европскиот парламент, што обично трае неколку месеци и во кое може да се изменат клучните одредби.
Математиката зад ова е едноставна и објаснува зошто ниедна страна не може лесно да попушти: Европа губи индустриски работни места, Кина има вишок капацитет на кој му е потребна дестинација, а САД ги затворија своите врати.
Она што моментално се случува меѓу Брисел и Пекинг не е само спор околу царинските прагови и квотите. Тоа е преговори за тоа кој ќе ја поседува индустриската иднина на богатиот европски пазар.
