Во Црна Гора стапија во сила измените на Законот за работни односи со кои старосната граница за пензионирање повторно се поставува на 67 години, наместо досегашните 66. Властите ја правдаат одлуката со потребата од прилагодување на системот кон реалноста на пазарот на трудот, но и како одговор на барањата што, како што велат, биле артикулирани и од страна на синдикатите во текот на консултативниот процес.
На хартија, мерката изгледа како техничко усогласување. Во пракса… реакциите не се толку рамни. Дел од граѓаните во Црна Гора веќе јавно негодуваат, со забелешка дека секое „поместување“ на старосната граница значи уште една година работа – и тоа не секогаш во услови што можат да се издржат до крај. Особено гласни се луѓето од физички напорните дејности, кои сметаат дека ваквите одлуки се носат „од канцеларија“, далеку од теренот.
Ако се погледне од македонски агол, темата веднаш добива друга тежина. Во Македонија веќе подолго време тивко се провлекува дилемата дали и тука ќе се оди во насока на постепено зголемување на старосната граница. Засега – нема конкретен чекор, но расположението кај граѓаните е прилично јасно.
„Кај нас и сегашната граница тешко се издржува, а не пак да се оди нагоре“, вели еден познавач на состојбите во социјалната политика, додавајќи дека секоја ваква идеја би наишла на силен отпор.
И тоа не само синдикален, туку и поширок, општествен. Особено ако се земе предвид структурата на работните места – значителен дел од вработените се во сектори каде што физичкиот напор е секојдневие.
Други аналитичари укажуваат дека Македонија не може целосно да остане имуна на европските трендови. Во поголемиот дел од земјите на континентот, старосната граница веќе е поместена или постепено се зголемува. Причините се познати – стареење на населението, притисок врз пензиските фондови, помал број активни работници.
„Прашањето не е дали, туку кога и како“, велат експертите, но веднаш додаваат дека копирање на модели без адаптација би било ризично.
Граѓаните, пак, имаат поинаква перспектива. За нив, ваквите мерки не се бројки и проценти, туку години од животот.
„Ако работиш на градежништво или во фабрика, 67 години не се само број. Тоа е граница што телото ја чувствува“, коментира еден работник, во краток разговор, со пауза како да бара вистински збор… па само одмавнува.
Постојат и стравувања дека продолжувањето на работниот век ќе влијае врз квалитетот на живот по пензионирањето. Дел од јавноста смета дека луѓето ќе влегуваат во пензија исцрпени, со помалку време и енергија да го искористат тој период.
Од друга страна, економистите предупредуваат дека одржливоста на системот не остава многу простор за одложување на ваквите одлуки.
Токму тука е јазот – меѓу бројките и реалниот живот. И додека во Црна Гора промената веќе е факт, во Македонија таа засега е само тема за разговор.
Но разговор што полека станува погласен… и, ако ништо друго, покажува дека секое идно решение ќе мора да помине низ сериозна јавна дебата.
Не само формално, туку суштински. Инаку, ќе остане впечатокот дека одлуките се носат некаде далеку, а последиците ги живеат сите.
Б.З.М.
