Како што се приближуваше викендот, САД и Иран се чинеше дека се приближуваат кон постигнување договор за завршување на седумнеделната војна. Потоа претседателот Доналд Трамп го направи токму она што неговите помошници постојано повторуваа дека нема да го направи: Се чинеше дека се обидува да преговара преку медиумите, објавувајќи информации за тековните разговори на социјалните медиуми и разговарајќи по телефон со неколку новинари во петок наутро, додека пакистанските медијатори ги ажурираа информациите за разговорите со иранските претставници во Техеран, пишува CNN.
Тој тврдеше дека Иран се согласил со голем број одредби за кои извори запознаени со преговорите велат дека сè уште не се финализирани. Тој исто така рече дека Техеран се согласил со многу од најспорните барања на Америка – вклучително и предавањето на збогатениот ураниум – и најави непосреден крај на војната.
Иранските претставници јавно ги отфрлија многу од тие тврдења и негираа дека се подготвуваат за нова рунда разговори, брзо разбивајќи го растечкиот оптимизам дека може да се постигне договор. Сега не е јасно во која насока ќе одат мировните преговори.
Некои претставници на Трамп приватно признаа за CNN дека јавните коментари на претседателот им наштетиле на преговорите, истакнувајќи ја чувствителноста на процесот и длабоката недоверба на Иран кон САД. Дополнително ја комплицира ситуацијата тоа што американските претставници се сомневаат во раскол меѓу преговарачкиот тим на Иран, предводен од претседателот на парламентот Мохамед Багер Галибаф и министерот за надворешни работи Абас Арагчи, и Иранската револуционерна гарда, што го покренува прашањето кој всушност го одобрува договорот.
„Иранците не го ценеа тоа што претседателот преговараше преку социјалните медиуми и остави впечаток дека се согласил на работи за кои веќе не е договорено и кои не се популарни кај нивната јавност“, изјави еден извор запознаен со преговорите за CNN, додавајќи дека Иранците биле особено загрижени да не изгледаат слаби.
Меѓу тврдењата на претседателот: Трамп му рече на Блумберг дека Иран се согласил на „неопределено“ замрзнување на својата нуклеарна програма. Тој изјави за CBS News дека Техеран „се согласил на сè“ и дека ќе соработува со САД за отстранување на збогатениот ураниум. Тој за „Аксиос“ изјави дека состанокот „веројатно ќе се одржи во текот на викендот“, додавајќи: „Мислам дека ќе постигнеме договор за еден или два дена“.
Кршливото примирје меѓу Вашингтон и Техеран беше повторно тестирано во неделата кога американски разорувач со водени ракети отвори оган и заплени ирански товарен брод кој се обиде да ја пробие американската поморска блокада во Оманскиот Залив, дополнително разгневувајќи го Иран.
Сега, додека двонеделното примирје се ближи кон крајот, Трамп повторно се соочува со одлука: дали да прифати договор, дури и несовршен, или да ескалира конфликт за кој претходно тврдеше дека веќе е завршен.
До понеделник, официјалните лица во Иран звучеа помалку против нови разговори, но контурите на евентуалниот договор остануваат нејасни.
„Соединетите Американски Држави никогаш не биле поблиску до добар договор со Иран, за разлика од ужасниот договор на администрацијата на Обама, благодарение на преговарачките вештини на претседателот Трамп“, изјави портпаролката на Белата куќа, Каролин Ливит. „Секој што не ги гледа долгорочните тактики на претседателот Трамп е или глупав или намерно ги игнорира фактите“.
Трамп постави неколку „црвени линии“ во разговорите, вклучително и Иран да го замрзне збогатувањето на ураниум и да ги предаде своите залихи од материјал близу до нуклеарно оружје. Техеран, од друга страна, инсистира на одржување на контролата врз Ормутскиот теснец и бара укинување на американските санкции.
За време на првата рунда разговори, американските преговарачи предложија 20-годишна пауза во збогатувањето на ураниум, изјави извор запознаен со разговорите. Иран одговори со предлог за петгодишна суспензија, што САД го отфрлија, според американски функционер.
Еден понов ирански предлог вклучува десетгодишна пауза, проследена со уште една деценија во која Иран би збогатувал ураниум само до нивоа далеку под оние потребни за оружје. Во меѓувреме, Трамп им рече на новинарите дека сака трајна забрана за збогатување и е против дури и 20-годишна пауза.
Администрацијата на Трамп, исто така, размислува за одмрзнување на 20 милијарди долари ирански средства како дел од разговорите, што би дошло во замена за предавање на залихите од високо збогатен ураниум.
Колку е флексибилна секоја страна во своите барања, на крајот ќе одлучи дали ќе се постигне договор. Важно е Трамп да не се согласи на договор што би личел на нуклеарниот договор од времето на Обама, од кој се повлече во 2018 година и кој постојано го критикуваше како слаб.
Барем, преговарачите се надеваат дека ќе постигнат рамковен договор што би довел до подетални разговори во наредните недели. Сепак, некои предупредуваат дека Иран можеби одолговлекува за да купи време додека повторно активира дел од својот ракетен арсенал.
Трамп во понеделник изјави дека не чувствува притисок да постигне договор, и покрај растечката непопуларност на војната во САД и нејзиното влијание врз зголемувањето на цените на горивата.
„Не чувствувам никаков притисок, иако сè ќе се случи доста брзо!“, напиша тој на Truth Social.
Не е јасно дали советниците го предупредиле претседателот дека неговите чести објави би можеле да им наштетат на преговорите. До пладне, тој веќе пишуваше за војната неколку пати, вкупно повеќе од 900 зборови.
Неговите јавни коментари дополнително ја зголемуваат неизвесноста околу преговорите.
Во еден момент во недела наутро, Трамп им рече на новинарите дека потпретседателот Џ.Д. Венс нема да учествува во оваа рунда разговори поради безбедносни причини. Во исто време, двајца високи функционери го тврдеа спротивното – дека Венс ќе предводи делегација во Исламабад.
Се испостави дека биле во право, а Трамп не бил во право. „Работите се променија“, рече еден функционер од Белата куќа.
Еден ден подоцна, Трамп даде уште една збунувачка изјава за локацијата на потпретседателот, тврдејќи дека тој бил на пат кон Пакистан, кога Венс всушност бил во Вашингтон.
На крајот, планот е Венс да замине во вторник, додека разговорите треба да започнат во среда во Исламабад. Извори предупредуваат дека ситуацијата е сè уште „флуидна“.
И судбината на примирјето е неизвесна. Неговото точно истекување варираше – Трамп прво рече дека ќе истече во вторник навечер, потоа во среда, давајќи дополнителни 24 часа за преговори.
Тој додаде дека е „малку веројатно“ дека ќе го продолжи дополнително, иако претходно дал различни одговори на прашањето.
„Ако нема договор, борбите продолжуваат“, рече тој во еден момент. Подоцна додаде дека ќе го продолжи примирјето доколку е потребно: „Ако е потребно, ќе го направам тоа“. Во друг одговор, тој рече: „Ќе видиме. Идеално, нема да има потреба“.
