Кој имаше трпение да штеди во денари, денес не изгледа како губитник. Напротив. Во време кога многумина панично бараа спас во евра, долари или злато, дел од граѓаните решија да останат мирни. Да не трчаат по курсни листи, туку да си ги чуваат парите таму каде што ги заработиле. И токму тие, барем засега, не се каат.
Приказната почнува пред неколку години, кога инфлацијата почна да ги нагризува семејните буџети. Цените растеа брзо, а платите бавно. Во таква атмосфера, стравот лесно се шири. Дел од граѓаните почнаа да ги претвораат заштедите во странска валута, убедени дека денарот ќе ослабне. Други, пак, решија да не прават ништо. Да почекаат.
Оние што останаа во денари не направија спектакуларен потег. Не беа ниту финансиски гуруа. Само одбраа стабилност наместо паника. Банкарските камати, иако не се високи, сепак донесоа некаков принос. Но уште поважно, курсот на денарот остана фиксен.
Без шокови. Без драматични падови.
„Имаше многу нервоза на пазарот, но оние што не реагираа импулсивно, денес се во подобра позиција“, велат финансиски познавачи.
И додаваат дека довербата во домашната валута не се гради преку ноќ, туку со години.
Во меѓувреме, граѓаните што масовно купуваа евра, не добија тоа што го очекуваа. Курсот остана стабилен, па заработка од конверзија речиси и да нема. Напротив, некои изгубија дел од вредноста поради разликата меѓу куповниот и продажниот курс. Мала разлика на хартија, но доволна да го избрише евентуалниот профит.
Сепак, приказната не е црно-бела.
Има и такви што штедеа во денари, но не затоа што верувале во системот, туку затоа што немале избор. Плата во денари, трошоци во денари. Штедењето беше повеќе навика отколку стратегија. Но и тие, на крајот, поминаа подобро од очекуваното.
Банките, од своја страна, внимателно ја следеа ситуацијата. Не дозволија нагли промени, не отворија простор за шпекулации. Тоа донесе некаква сигурност. Доволна за луѓето да не паничат. Или барем да не паничат премногу.
Интересно е што во целата приказна има и психолошка димензија. Стравот често носи погрешни одлуки. Кога сите зборуваат дека „нешто ќе се случи“, човек лесно паѓа во замката да реагира брзо. А брзите реакции во финансии ретко носат добивка.
„Граѓаните често ги следат гласините, а не бројките“, велат аналитичари. „А бројките покажуваат дека стабилноста на денарот не е случајна“.
И навистина, зад таа стабилност стои долга политика на фиксен курс, внимателно водење на монетарната политика и контрола на инфлацијата. Не е совршено. Но функционира.
Секако, никој не гарантира дека ваквата ситуација ќе трае засекогаш. Пазарите се менуваат. Геополитиката исто така. Но моменталната слика е јасна. Оној што не се исплаши и не брзаше да ги „спасува“ парите, денес не жали.
А можеби и тоа е најважната лекција. Не секогаш најгласните совети се и најточни. Понекогаш е доволно да не направиш ништо. Да почекаш. Да не трчаш по толпата.
Б.З.М.
