Некои професии кај нас не носат само плата, туку и товар. Невидлив, но тежок. Луѓето ги гледаат со сомнеж, со нервоза, понекогаш и со отворен презир. Не затоа што секој што ги работи е лош, туку затоа што системот, искуствата и секојдневните фрустрации направиле одредени занимања да станат „најомразени“ во очите на јавноста.
Ако се слушне што зборуваат граѓаните по шалтери, по редици, по кафулиња – листата е речиси иста.
На врвот, без многу изненадување, се наоѓаат извршителите. За дел од јавноста, тие се симбол на неправда. Домови одземени, сметки блокирани, долгови што растат побрзо од платите. За некои, тоа е само работа – спроведување на закон. За други, тоа е директен удар врз животот.
„Не го мразиш човекот, ја мразиш ситуацијата во која те става“, ќе каже еден познавач на правото. Но граѓаните ретко прават таква разлика.
Веднаш зад нив се политичарите. Не сите, но доволно за да ја уништат довербата во целата професија. Ветувања што се топат по избори, зборови што звучат убаво, ама кратко траат. Перцепцијата е дека политиката станала занает за преживување, а не за решавање проблеми. И тука бесот не е нов, само се насобира.
Полицајците се следни на списокот. И тука има парадокс. Кога ги нема – проблем. Кога ги има – пак проблем. Дел од граѓаните ги гледаат како заштитници, други како алатка за казнување. Негативните искуства брзо се паметат. Една неправедна казна, една груба реакција – и довербата паѓа. Тешко се враќа.
Во слична позиција се и инспекторите. Без разлика дали станува збор за пазарни, градежни или трудови инспекции, нивното појавување ретко значи нешто добро за оној што го посетуваат. За некои се неопходни чувари на редот, за други се симбол на притисок и селективност. Перцепцијата дека не се сите третирани исто дополнително ја храни недовербата.
Лекарите? И тие се најдоа на оваа листа, иако звучи сурово. Причината не е во самата професија, туку во системот. Пренатрупани болници, долги чекања, нервозни пациенти. Кога здравјето е во прашање, трпението исчезнува. Еден пропуст или груб збор може да остави впечаток што трае со години. Од друга страна, има и спротивни приказни – спасени животи, пожртвуваност. Но негативното, како по правило, е погласно.
Новинарите не се имуни. Дел од јавноста ги гледа како продолжена рака на политиката или бизнис интересите. Секој текст се чита со сомнеж – кој стои зад ова, зошто баш сега, што се крие. Довербата е кршлива, а медиумскиот простор пренатрупан со информации што често се мешаат со дезинформации.
Тука се и вработените во администрација. Шалтерите се местото каде нервите најбрзо попуштаат. Долги редици, бавни процедури, изгубени документи. За граѓаните, тие се лицето на државата. Ако таму не функционира – ништо не функционира.
„Не е до човекот, до системот е“, ќе рече некој што работи внатре. Но од другата страна на стаклото, тоа не менува многу.
Интересно е што речиси сите овие професии имаат една заедничка точка – директен контакт со граѓаните во моменти на стрес. Кога некој ти зема пари, ти пишува казна, ти одложува услуга или ти решава здравствен проблем – емоциите се веќе на работ. И тогаш најлесно се создава етикета.
Аналитичарите велат дека омразата кон одредени занимања е повеќе одраз на недоверба во институциите отколку во поединците. Кога системот не функционира како што треба, луѓето бараат лице на кое ќе го насочат незадоволството. Тоа лице обично е оној што стои пред нив.
И можеби тука е клучот. Не во тоа што некој избрал „лоша“ професија, туку во тоа како таа професија функционира во реалноста. Во услови на ниски плати, слаб систем и високи очекувања, тензијата расте. И на крајот, некој мора да ја понесе.
А тоа најчесто се оние што се највидливи.
Б.З.М.
