Чаша сок. На етикетата – портокал, јаболко, праска. Во чашата – шеќер, ароми и боја. Овошје? Понекогаш ни трага.
Истражувањата и контролите на пазарот покажуваат дека значителен дел од таканаречените „овошни сокови“ што се продаваат низ маркетите всушност не содржат вистински плод, или го имаат во минимални количини. Се работи за напитоци кои технички се дозволени, законски означени како нектар, пијалак или освежителен сок, но за просечниот купувач – сè изгледа исто. Амбалажата не лаже, ама и не објаснува доволно.
На прв поглед, разликата е ситна. Неколку проценти овошје повеќе или помалку. Во пракса – огромна. Сок што содржи 100% овошје и оној што има 10 или 15 проценти се продаваат рамо до рамо, често со слична цена и идентичен визуелен идентитет. Големи букви, сочни плодови, капки што течат по шишето. Купувачот брза, фаќа од рафтот и оди кон каса.
„Луѓето ретко читаат што пишува со ситни букви. Гледаат слика, боја и цена“, велат познавачи на пазарот.
Токму во тие ситни букви стои вистината. „Овошен пијалак со вкус на…“, „нектар од…“, „освежителен напиток“. Звучи безопасно. А значи дека во составот доминира вода, шеќер или засладувачи, концентрати, адитиви. Вкусот се добива преку ароми, не преку плод.
Во некои производи, овошјето доаѓа од концентрат. Тоа значи дека природниот сок е преработен, дехидриран, па повторно разреден со вода. Законски е дозволено. Но разликата во квалитетот е очигледна, барем за оние што знаат што бараат.
Аналитичарите предупредуваат дека проблемот не е само во квалитетот, туку и во перцепцијата. Купувачите веруваат дека пијат нешто здраво. Дека внесуваат витамини, природни шеќери, енергија од плод. Наместо тоа, често внесуваат калории без хранлива вредност.
Особено загрижувачки е тоа што ваквите пијалаци се најчесто наменети за деца. Шарени пакувања, цртани ликови, сламки. Родителите ги купуваат со добра намера. Да дадат нешто „плодно“. А реалноста е поинаква.
„Ова е скриен шеќер во течна форма“, предупредуваат експерти од областа на исхраната.
Сликата станува уште посложена кога ќе се погледне цената. Вистински 100% сок обично е поскап. Но не секогаш значително. Разликата понекогаш е неколку десетици денари. Прашање на избор. Или на информираност.
Трговците, пак, играат на сигурно. Ги редат сите производи заедно. Без јасна поделба. Сок до сок. Некои маркети прават обиди да ги групираат според тип, но тоа не е правило. На крајот, одлуката останува кај купувачот.
И тука доаѓаме до суштината. Не е дека производите се нелегални. Напротив, тие се во рамките на прописите. Проблемот е што границата меѓу „сок“ и „пијалак“ е замаглена. Намерно или не.
Во разговор со луѓе во маркетите, сликата е јасна.
„Сите се исти, само вкусот се менува“, вели еден купувач.
Друг додава дека гледа само цена. Трет признава дека никогаш не ја прочитал декларацијата до крај.
И така, кругот се затвора.
Производителите ќе продолжат да го произведуваат тоа што се продава. Трговците ќе редат што носи профит. Купувачите ќе купуваат што им изгледа познато. Прашањето е само дали некој ќе застане за момент, ќе ја сврти амбалажата и ќе прочита што всушност пие.
Чаша сок. Или нешто што само личи на тоа.
Б.З.М.
