Дипломата уште мириса на мастило, а куферите веќе се спакувани. За многумина млади луѓе од Македонија, изборот не е меѓу работа дома и странство, туку меѓу останување и заминување веднаш. И сè почесто, правецот не е Германија или Италија, туку – океанот.
Работата на брод станува реална опција за илјадници Македонци. Не само за оние без перспектива дома, туку и за високообразовани млади кои не гледаат смисла да чекаат години за стабилна работа. Дипломата им е в џеб, но билетот е за преку океан.
Агенциите што посредуваат за вработување на крузери велат дека интересот расте од година во година. Најмногу аплицираат млади до 30 години, но има и постари. Некои заминуваат поради долгови, други за да заштедат за стан, трети – едноставно затоа што овде не гледаат шанса.
Платите, барем на хартија, звучат примамливо. Од 1.000 до 3.000 долари месечно, зависно од позицијата. Плус бакшиш. За некој што до вчера работел за 25.000 денари, ова изгледа како друг свет. И навистина е друг свет. Само што цената не се гледа веднаш.
Работата на брод не е одмор. Смените се долги, често и по 10-12 часа дневно, без слободен ден со недели. Животот се сведува на кабина, палуба и работа. Морето не е романтика, туку рутина. А кога ќе се затвори сезоната, многумина се враќаат дома исцрпени, но со пари во џебот.
„Ова е модерна печалба“, велат познавачи на пазарот на труд. Само што наместо фабрики и градилишта, сега сцената е океанот.
И наместо трајно иселување, се нуди привремено заминување – шест до осум месеци на брод, па неколку месеци дома. И пак од почеток.
Но приказната има и друга страна. Не сите издржуваат. Има случаи на рано враќање, психички притисок, изолација. Не е секој подготвен да биде илјадници километри далеку од семејството, без јазик, без поддршка. Особено кога ќе се соберат деновите и ноќите што се мешаат во исто темпо.
Аналитичарите предупредуваат дека ова не е само тренд, туку симптом. Симптом дека домашниот пазар на труд не нуди доволно. Не нуди сигурност, не нуди плата што ќе задржи млад човек. И кога ќе се појави алтернатива, колку и да е тешка, луѓето ја избираат.
Има и такви што не сакаат да се вратат. По неколку сезони на брод, прават нов чекор – се префрлаат во странство, користејќи ги контактите и искуството. Бродот станува само прва станица. После тоа – нова адреса, нов живот.
Семејствата, пак, се навикнуваат на поинаква динамика. Месеци без блиските, па кратки средби. Децата растат додека родителите се на море. Телефонските разговори стануваат секојдневие. И така, година по година.
Познавачите велат дека државата нема јасна стратегија како да го запре овој одлив. Затоа што ова не е класично иселување. Луѓето формално се тука, но реално – не се. Работат надвор, трошат дома. Живеат помеѓу.
И токму тука е парадоксот. Официјално, тие не се иселени. Но, и не се дел од економијата како што би можеле да бидат. Знаењето, енергијата, младоста – сето тоа плови некаде далеку.
На крајот, останува едно прашање што ретко се поставува гласно. Колку време ќе помине додека „работа на брод“ не стане нормална животна патека, наместо привремено решение?
Зашто кога дипломата води директно кон океанот, проблемот не е во морето. Туку во копното.
Б.З.М.
