Не купил месо веќе неколку месеци. „Скапо е“, вели, додека со истата рака без двоумење остава пари на шалтер во кладилница и зема уште една кутија цигари. Сцената се повторува низ цел град, низ продавници, трафики. Пари има, ама прашање е каде одат.
Во маркетите, количките се полупразни. Купувачите се вртат околу рафтовите, ги споредуваат цените, бројат пари во глава.
Килограм месо се гледа, се превртува, па се враќа назад. „Ќе почекаме“, си велат. Наместо тоа, во корпата завршуваат евтини производи, тестенини, леб, нешто најосновно.
Но, само неколку метри подалеку, друга слика. Во кладилниците има ред. Во трафиките, исто. Цигарите не се одложуваат. Облогот не се прескокнува. Пари се вадат без многу пресметка. Навика. Или нешто повеќе од навика.
Познавачи на социјалните трендови велат дека ова не е само прашање на приоритети, туку и на психолошки механизми. Кога човекот чувствува дека нема контрола врз големите работи во животот – платата, цените, иднината, тогаш се врзува за мали, брзи „наградни“ моменти. Цигарата, тикетот. Моментално чувство дека нешто се случува, дека има шанса.
„Месото не носи надеж, тикетот носи“, објаснуваат аналитичарите. Звучи грубо, ама реално. Оброкот е потреба, но не нуди излез. Облогот, барем на кратко, создава илузија дека утре може да биде поинаку.
Економските бројки го потврдуваат контрастот. Потрошувачката за основни прехранбени производи расте побавно или стагнира, додека индустријата за игри на среќа бележи стабилен раст. Истото важи и за продажбата на тутунски производи. Дури и кога цените растат, побарувачката не паѓа драстично.
Има и друга страна. Навиките се создаваат со години. Цигарата не се откажува лесно. Кладилницата станува дел од дневната рутина. Кафе, муабет, тикет. Мал ритуал што се повторува, ден по ден. И кога парите се помалку, токму тие трошоци последни се кратат.
Во меѓувреме, трпезата се менува. Месото станува луксуз, а не секојдневно јадење. Се јаде поретко, се купува помалку. Се бараат алтернативи. Некои велат дека тоа е привремено, други дека веќе станува нова нормалност.
На пазарите, продавачите го чувствуваат тоа.
„Се купува, ама на парче“, велат. Наместо килограм, 300 грама. Наместо цело пиле, само делови. Купувачите пресметуваат. Секој ден.
Ама истите тие луѓе, подоцна, ќе поминат покрај кладилница. Ќе влезат. Само за малку. Само едно ливче.
Експерти предупредуваат дека ваквиот модел на однесување има долгорочни последици. Не само финансиски, туку и здравствени. Помалку квалитетна исхрана, повеќе зависности. Комбинација што полека го нагризува квалитетот на живот.
И сепак, тешко се менува. Не затоа што луѓето не разбираат, туку затоа што реалноста ги турка во тој правец. Кога платата едвај стигнува до крајот на месецот, секој бара свој начин да „издржи“. Некој ќе скрати на храна. Некој ќе бара утеха во навики што веќе ги има.
На крајот, сликата е едноставна, ама непријатна. За месо нема. За кладилница и цигари – секогаш се наоѓа.
И никој веќе не се чуди.
Б.З.М.
