Тешко е да се замисли велигденска трпеза без варени јајца, француска салата и други празнични класици. Сепак, во ова изобилство, најважното нешто често се заборава – безбедноста на храната. Колку долго јајцата можат да се чуваат надвор од фрижидер, колку од нив е всушност мудро да се јадат и дали некои традиционални јадења претставуваат поголем ризик отколку што мислиме?
Една од најчестите дилеми се однесува на варените јајца што стојат на масата со часови, особено за време на декорацијата и сервирањето.
„Општото правило е дека од моментот кога термички ќе се сварат, можат да се остават на собна температура два часа, а потоа треба да ги чуваме во фрижидер, на 4 до 5 степени, каде што потоа можат да поминат до седум дена“, вели нутриционистот Бранимир Долобашиќ.
Со други зборови, сето тоа „оставување да отстои малку да се олади“ брзо влегува во зоната на ризик. Особено ако јајцата се дополнително обработени, како што се боење или декорирање.
„Ако ги оставивме да се оладат пред боење, ги обоивме и веќе сме во сивата зона, се коцкаме“, истакнува експертот.
Иако ова не значи автоматски дека јајцата се расипани, ризикот постои и е поголем отколку што мислат многу луѓе.
„Не е нужно јајцата тогаш да не се добри, но тие влегуваат во зоната на ризик. Не знаеме од каде доаѓа јајцето, како се ракувало со него, каде било складирано, како било чувано. Постојат многу чекори на кои можеме да паднеме“, тврди нутриционистот.
Клучниот проблем всушност започнува по готвењето. Тогаш започнува трката со времето, а условите за развој на бактерии можат да бидат речиси идеални.
„Прво на сите, јајцето треба добро да се свари за да се контролира бројот на бактерии внатре, за време на процесот на готвење, мора да биде тврдо варено, треба да го решиме проблемот со безбедноста внатре – салмонела, патогени бактерии. Но, од тој момент, започнува трката со времето, дали ќе бидат во ваши раце, дали неколку парчиња преживеале. Ако се на собна температура, јајцата се 3/4 вода, еден од елементите за раст на бактерии е веќе таму, имаме многу храна, не ни треба шеќер, имаме масти, протеини, сè за да расте и потоа ги оставаме слободно да се размножуваат на собна температура“, вели Долобашиќ.
Затоа тој предупредува дека не треба да ризикувате со остатоци од храна, дури и ако на прв поглед изгледаат сосема во ред.
„Не ризикувајте, по 24 часа ризикот се зголемува пропорционално бидејќи можат да се размножуваат. Имаше најави пред две години, имаше повлекување во САД поради листерија, но беше за тврдо варени јајца“, советува тој.
Покрај безбедноста, тука е и прашањето за количината. За време на празниците, лесно е да се претера, особено со јајца кои се практични и секогаш при рака.
„6-7 е екстремно претерување. Ако во еден ден изедеме до 5 парчиња, ќе биде во ред, но ако продолжиме во наредните денови, тоа би била политика на чист сад, консумираме многу голема количина заситени масти и тоа треба да се потроши“, истакна тој. Како разумна мерка, тој ја наведува потрошувачката на две јајца дневно.
Сепак, јајцата не се единствената потенцијално проблематична храна на велигденската трпеза. Француската салата, која често стои со часови на собна температура, може да биде подеднакво ризична.
„Истото важи и за другите, каде и да е храната надвор од безбедната зона подолго од два часа, имаме проблем со безбедноста. Не треба да вадиме цела чинија француски, а потоа да стои со часови, бактериите ‘ртат и се размножуваат внатре“, предупредува нутриционистот.
Решението е едноставно, но ретко кој го следи.
„Внесувајте свежи, нови порции на секои два часа ако некој сака, ако има поголемо собирање, тие два часа треба да бидат ред за да се следи што се сервира или јаде. Не е важно дали јајцата се излупени или во лушпа. „Два часа“, заклучи експертот.
