Сметката на каса изгледа безопасно. 99 денари, 149 денари, 199 денари. На прв поглед тоа се ситни бројки, психолошки поприфатливи. Но токму во тие „единици“ се крие една од најтивките заработки во трговијата.
Не се работи за измама. Се работи за навика. И за математика што ретко кој ја прави во глава додека стои пред каса.
Кога цената е 99 наместо 100 денари, купувачот има чувство дека плаќа помалку. Реално, разликата е еден денар. Но на дневно ниво, кога низ една продавница поминуваат стотици луѓе, тие „еден денар“ почнуваат да се множат.
Ако една продавница има 500 купувачи дневно и секој од нив купи барем еден производ со ваква цена, тоа се 500 денари дневно „игра“ со психолошката граница. На месечно ниво – околу 15.000 денари. На годишно – речиси 180.000 денари.
И тоа само од еден производ. Во реалноста, цели рафтови се полни со цени што завршуваат на 9.
Но вистинската приказна почнува таму каде што има заокружување. Кога сметката е, на пример, 147 денари, а нема ситни монети, се случува нешто што никој не го регистрира како проблем. Се плаќа 150. Без многу прашања.
„Ај нема ситно, остави така“, ќе каже продавачот. Или купувачот ќе каже „не е проблем“. Не е проблем. Додека не стане навика.
Ако во текот на денот има 100 вакви ситуации со заокружување од 2–3 денари, тоа се 200 до 300 денари дневно. На месечно ниво – до 9.000 денари. На годишно – над 100.000 денари. И пак, тоа е конзервативна проценка.
Познавачи на малопродажба велат дека ова не е случајност. Цените се формираат со јасна цел – да изгледаат пониски. Но паралелно, се остава простор за „заокружување“ што оди во корист на продавачот.
Некои трговци дури и не го сметаат ова како дополнителна заработка, туку како дел од нормалното работење. Други, пак, строго враќаат кусур до последен денар, особено во поголемите синџири каде што системот е автоматизиран. Разликата е во контролата. И во навиките.
Има и друга страна. Купувачите ретко инсистираат на кусур од 1 или 2 денари. Не затоа што не им значи, туку затоа што изгледа ситничаво. Никој не сака да прави ред за два денара.
Тука се крши балансот. На индивидуално ниво, тоа е занемарливо. На масовно – сериозна бројка.
Еден аналитичар објаснува дека токму оваа „микро-економија“ е најмалку видлива, а најраспространета. Не постои како ставка во извештај. Не се оданочува посебно. Не се пријавува. Но постои. И се акумулира.
Во некои земји, овој проблем се решава со укинување на ситните монети. Сметките се заокружуваат, но по правило – некогаш нагоре, некогаш надолу. Така балансот се враќа.
Кај нас, правилото не е формализирано. Се случува спонтано. И речиси секогаш во една насока. Во корист на продавачот.
Сепак, не треба да се оди во крајност и да се мисли дека трговците прават огромни профити само од ова. Главната заработка им доаѓа од маржите, обртот и количината. Заокружувањето е повеќе како „капка што се собира во кофа“. Но кога кофата ќе се наполни, станува видлива.
И тогаш прашањето не е дали постои. Туку колку чини нашата незаинтересираност за ситните бројки.
На крајот на краиштата, изборот е едноставен. Да побараш кусур или да го оставиш. Една реченица, две секунди. И неколку денари што, очигледно, не се баш толку безначајни.
Б.З.М.
