Платата легнува. Телефонот вибрира. „Стигнаа пари“. Има нешто во таа порака што веднаш го менува расположението. Одеднаш градот изгледа попријателски, кафаните пополни, а друштвото поблиско. И токму тогаш доаѓа најголемата грешка – директно од банкомат во првата кафана.
Не е нова навика. Напротив, станува правило. Платата не се ни „задржува“ дома, не се ни пресметува, не се ни планира. Само се троши. Брзо. Лесно. Како да не е заработена со часови, денови, нерви.
„Луѓето не ја чувствуваат вредноста на парите кога ќе легнат на сметка“, велат финансиски познавачи. „Особено ако претходно биле без пари. Тогаш се јавува потреба да се наградат себе си“.
И тоа „наградат“ ретко значи нешто паметно. Често значи маса полна, пијачки без ред, сметки што растат побрзо од разговорот.
Во скопските кафани, особено на почеток на месец, се гледа истата слика. Масите се полни, атмосферата е гласна, а парите се трошат како да нема утре. Некој плаќа тури, некој чести, некој „само еднаш месечно“…
И тамам тука е проблемот. „Само еднаш месечно“ станува навика. А навиката станува дупка во буџетот.
Еден келнер вели дека најголеми сметки се прават токму првите неколку дена по плата.
„Луѓето доаѓаат расположени, не гледаат цена. Потоа, после десетина дена, веќе е друга приказна. Повеќе се брои“.
И тоа броење доаѓа пребрзо.
Кирија, сметки, храна, гориво. Сѐ чека. И не прашува дали си бил во кафана. Парите што исчезнале за една вечер, веќе недостигаат за нешто многу поосновно.
„Проблемот не е во излегувањето, туку во моментот кога тоа станува прва реакција на плата“, велат економски аналитичари. „Тоа е психолошки механизам, не финансиски. Луѓето сакаат веднаш да почувствуваат дека имаат пари“.
Иронијата е што токму така најбрзо остануваат без нив.
Не е ретка ситуација платата да се „стопи“ за неколку дена. Малку кафана, малку шопинг, малку „ај да не штедиме“. И одеднаш: празна сметка. А месецот само што почнал.
Особено кај помладите, притисокот од друштвото игра голема улога. Ако не излезеш – „штедиш“. Ако не платиш тура – „се правиш важен“. И така, од едно излегување, станува навика која чини повеќе отколку што изгледа.
„Парите што најлесно се трошат се оние што не се испланирани“, велат финансиски советници. „Ако немаш јасна слика каде ќе одат, тие сами ќе си најдат пат. И најчесто, тој пат води до кафана“.
Решението не е комплицирано, ама ретко се применува. Прво се плаќаат обврските. Потоа се трга настрана нешто за заштеда. Па дури потоа доаѓа ред на уживање.
Но реалноста е поинаква. Прво се ужива. После се размислува.
И тука доаѓа она чувство што сите го знаат. Неколку дена по плата. Кога веќе не е смешно. Кога веќе се гледа дека нешто не штима. Кога кафаната одеднаш не изгледа толку привлечна.
И тогаш доаѓа истата реченица: „Каде ми отидоа парите?“
Одговорот најчесто е многу едноставен. Само што не сакаме да го признаеме.
Не е проблем кафаната. Проблем е редоследот. Ако првата станица по плата ти е маса со друштво, шансите се дека последните денови од месецот ќе ти бидат многу подолги отколку што треба.
А тие денови… знаат да преседнат.
Б.З.М.
