Цените полека, ама сигурно се качуваат нагоре. Не со скок што веднаш ќе те шокира, туку онака – секој ден по малку, па на крај кога ќе застанеш пред рафт или тезга, сфаќаш дека истите пари веќе не вредат исто.
Во маркетите веќе се гледа разликата. На зелените пазари уште повеќе. Домати и до 330 денари за килограм, пиперките одамна ја пробија психолошката граница од 300 денари. За многумина тоа веќе не е „скапо“, туку прескапо.
Трговците не кријат – новиот бран поскапувања доаѓа. Велат дека добавувачите веќе ги кренале набавните цени за околу 10 проценти. И тука приказната не застанува. Напротив, ова го гледаат како само почеток на нов циклус.
Причината, велат, е добро позната. Енергенсите. Струјата, горивата, транспортот. Сѐ што учествува во синџирот од производ до рафт поскапува, а тоа на крај завршува на сметката на купувачот. Нема магија.
Трговците објаснуваат дека нема простор за апсорбирање на трошоците. Ако тие не ги кренат цените, ќе работат со загуба. Ако ги кренат, ризикуваат пад на промет. И така, меѓу чекан и наковална, изборот најчесто е јасен – цените одат нагоре.
Граѓаните веќе го чувствуваат тоа на свој грб. Не треба статистика за да се забележи. Доволна е една обична сметка од маркет. Истата количина производи, истиот список, а на каса – неколку стотици денари повеќе. И тоа секоја недела.
„Купував две кеси, сега купувам една. И пак ми е скапо“, коментираат купувачи на пазарите.
Некои веќе почнале да кратат. Други се префрлаат на поевтини замени. Трети, едноставно, купуваат помалку. И тоа се чувствува.
Во ваква атмосфера расте и нервозата. Граѓаните бараат конкретни мерки. Не декларации, не чекање. Бараат нешто што ќе се почувствува веднаш. Особено кај храната, која веќе одамна не е „обичен трошок“, туку главен удар врз буџетот.
Од Владата, засега, внимателен пристап. Премиерот најави дека се чекаат официјалните податоци за да се види реалната слика за трошоците на живот. Па дури потоа – евентуални чекори. Стратегија што звучи рационално, ама за граѓаните – бавно.
Од другата страна, опозицијата е погласна. Обвинува дека цените растат без контрола, а институциите реагираат со задоцнување. Наместо, како што велат, да се понуди пакет мерки што ќе ја ублажи ситуацијата, се оди со одложување.
Предлозите се конкретни. Намалување на акцизата за горивата за четири денари. Укинување на ДДВ за основните прехранбени производи. Намалување на патарините за половина. Идејата е едноставна – ако се намалат трошоците во синџирот, ќе се намалат и цените.
Економските познавачи предупредуваат дека ваквите мерки можат да помогнат, но не се долгорочно решение. Инфлацијата што доаѓа од енергенсите не е локален проблем. Таа е дел од поширока слика. Но, тоа не значи дека ништо не треба да се направи.
Во меѓувреме, реалноста си тече. На тезгите цените се менуваат почесто од порано. На рафтовите, нови етикети. Купувачите стојат, гледаат, пресметуваат. Некои се враќаат чекор назад. Некои пак земаат и молчат.
И така, ден по ден. Малку поскапо. Малку потешко. Малку повеќе притисок врз секојдневието.
А следното поскапување? Очигледно, не е прашање дали. Туку кога.
Б.З.М.
