Цените стојат. Огласите се множат. Купувачите гледаат, пресметуваат, па се повлекуваат. Пазарот на недвижности во Македонија, по неколку години забрзано поскапување, како да застана на пауза – не паѓа, ама не ни трча како порано.
Во Скопје, квадратот веќе не расте со истото темпо како во годините по пандемијата. Најбараните населби и понатаму држат високи цени, но продажбите се поретки. Становите стојат подолго на оглас. Продавачите не брзаат да симнат цена, купувачите не брзаат да платат. Сите чекаат нешто. А тоа „нешто“ најчесто се каматите.
Банките веќе не нудат толку лесни и евтини кредити како порано. Ратите се повисоки, условите построги. За многумина, тоа е доволно да се откажат или барем да го одложат купувањето.
Еден агент за недвижности вели дека луѓето доаѓаат, разгледуваат, пресметуваат и си одат со реченица „ќе почекаме малку“. Тоа „малку“ може да значи и година.
Во меѓувреме, инвеститорите не застанаа. Се градат нови згради, се најавуваат нови комплекси, особено на периферијата на градот. Но тука почнува друг проблем – понудата расте побрзо од побарувачката. И тоа веќе се чувствува.
Станови има. Купувачи има помалку.
Аналитичари велат дека токму тука се гледа почеток на стабилизација. Не како драстичен пад, туку како замрзнување на цените. Продавачите повеќе не можат да диктираат услови како порано. Почнува преговарање. Попустите се сè почести, но не јавно, туку зад затворени врати.
Во некои случаи, цената што стои на оглас не е цената што се плаќа.
Сепак, не сите сегменти се однесуваат исто. Новоградбата во атрактивни делови сè уште држи цена. Старите станови, особено оние што бараат реновирање, потешко се продаваат. Купувачите се повнимателни, бараат повеќе за истите пари. И не попуштаат лесно.
Има и уште една работа што го кочи пазарот – психолошкиот момент.
По неколку години раст, многумина очекуваат пад. Или барем корекција. Тоа очекување ги прави купувачите претпазливи. Зошто да купиш денес ако утре може да биде поевтино? Таа логика, иако не секогаш точна, има силно влијание.
Од друга страна, сопствениците не сакаат да прифатат дека времето на брзи заработки завршува. Тие се држат до цените од „златниот период“. И така, пазарот останува во некој вид ќорсокак. Ниту паѓа, ниту расте. Стои.
Познавачи на состојбите велат дека вистинската стабилизација ќе дојде кога очекувањата ќе се изедначат. Кога продавачите ќе прифатат реални цени, а купувачите ќе престанат да чекаат идеален момент. Тоа ретко се случува одеднаш. Почесто доаѓа тивко, незабележливо.
Во меѓувреме, кириите растат. За оние што не купуваат, останува изнајмувањето. А таму притисокот е уште поголем. Понудата не е доволна, побарувачката расте, особено во главниот град. Тоа создава дополнителен притисок врз пазарот на купопродажба. Дел од луѓето, иако не се сигурни, сепак купуваат само за да избегнат висока кирија. И така, кругот се затвора.
Прашањето не е дали ќе има стабилизација. Таа веќе се случува, само не изгледа спектакуларно. Нема драматични падови, нема паника. Има тивко ладење на пазарот.
Колку ќе трае тоа, зависи од повеќе работи – каматите, платите, миграцијата, па дури и од тоа колку станови ќе се изградат во следните години. Ако понудата продолжи да расте, а побарувачката не ја следи, притисокот врз цените ќе се зголемува.
Но ако кредитите повторно поевтинат, приказната може брзо да се смени.
Засега, пазарот изгледа како да дише побавно. Не е болен. Ама не е ни во форма како порано. И сите го чувствуваат тоа – и тие што продаваат, и тие што купуваат.
Б.З.М.
