Новиот шеф на НАСА, Џаред Исакман, ја менува насоката на американската вселенска агенција, а на настан во Вашингтон презентираше амбициозна визија што вклучува нови планови за база на Месечината. Иако НАСА долго време планираше да воспостави населба на Месечината каде што астронаутите би можеле да живеат и работат долго време, ова е прв пат агенцијата да открие специфичен временски рок и план за таков проект, пишува CNN.
„База на Месечината нема да се случи преку ноќ“, рече Исакман на настанот наречен „Ignition“. „Ќе инвестираме приближно 20 милијарди долари во текот на следните седум години и ќе ја изградиме преку десетици мисии“.
Не беше веднаш јасно колку од тие 20 милијарди долари што НАСА може да ги пренасочи од други проекти и колку ново финансирање би било потребно. Меѓу другите проекти што ги објави Исакман, кој ја презеде функцијата во декември, се издвојува целосно ново возило на нуклеарен погон за Марс, кое агенцијата има намера да го лансира до 2028 година, што е исклучително краток рок за вселенски мисии. Патот до финансирање и реализација на овие иновации е во голема мера нејасен и не е без пречки, но најавите нудат клучен увид во трансформативните планови што Исакман сака да ги забрза проектите на НАСА.
Напуштање на лунарната вселенска станица
Откако ја презеде функцијата, Исакман работи на спроведување смели промени, а во вторник го откри својот најсеопфатен напор досега за реализација на таа претприемачка визија. „Ако ги фокусираме извонредните ресурси на НАСА на целите на Националната вселенска политика, ги отстраниме непотребните бариери за напредок и го искористиме потенцијалот на индустријата и партнерите, тогаш враќањето на Месечината и изградбата на база ќе изгледа како мал чекор во споредба со она што ќе можеме да го постигнеме во годините што доаѓаат“, рече тој.
LIVE: Agency leaders are providing a recap of the day’s announcements and discussing our progress toward implementing the National Space Policy. https://t.co/q8sdpX84fO
— NASA (@NASA) March 24, 2026
Меѓу многуте најави, се издвојува одлуката дека НАСА ќе ги паузира плановите за развој на вселенската станица Гејтвеј, која требаше да орбитира околу Месечината во соработка со меѓународни партнери. Наменет како попатна станица за координирање на патувањето на товар и луѓе до површината на Месечината, Гејтвеј ќе биде ставен на чекање додека агенцијата ги пренасочува постојните ресурси кон други патишта, вклучително и изградба на лунарна база.
„Значајни делови од постојната опрема и објекти на Гејтвеј можат директно да се пренаменат за поддршка на краткорочни истражувачки цели, заедно со орбиталните елементи потребни за мисија на површината на Месечината“, рече Карлос Гарсија-Галан, извршен директор на Програмата за лунарна база на НАСА. Исакман додаде дека НАСА драматично ќе го зголеми бројот на роботски лендери што носат товар и научни инструменти на Месечината, со цел слетувањата да бидат месечни. За споредба, НАСА и нејзините комерцијални партнери испратија четири лендери од јануари 2024 година, со различен степен на успех.
Зголемените роботски мисии ќе работат паралелно со мисиите со екипаж како дел од програмата Артемида, која има за цел да ги врати астронаутите на Месечината за прв пат по половина век. Првата мисија со екипаж, Артемида II, е закажана да се лансира уште на 1 април и ќе орбитира околу Месечината без слетување. Крајната цел е да се вратат луѓето на Месечината до почетокот на 2028 година, а потоа да се воспостават почести слетувања, со околу две мисии со екипаж годишно.
Голема промена
Планот на Исакман ја принудува НАСА да направи измени во договорот и да преиспита како функционира вселенската инфраструктура, особено сега кога станицата Гејтвеј е тргната настрана. Тој им стави до знаење на комерцијалните вселенски компании и добавувачите на НАСА дека не сака повторување на застојот од минатото, кога изведувачите добиваа милијарди долари, а не ги исполнија своите обврски. На пример, капсулата за екипажот Орион и ракетата за вселенски лансирачки систем, изградени од индустриски партнери како што се Локид Мартин и Боинг, потрошија милијарди долари над буџетот и заостануваа со години.
Во моментов, „Блу Ориџин“ на Џеф Безос и „СпејсИкс“ на Елон Маск се натпреваруваат за развој на лунарните лендери потребни за транспорт на астронаути од Орион до површината на Месечината. Неодамнешните извештаи од НАСА предупредуваат дека напорите на двете компании заостануваат и ризикуваат одложување на планираното слетување на луѓе на Месечината по 2028 година. Зборувајќи пред преполна просторија со претставници на индустријата и вселенски службеници, Исакман предупреди: „Очекувајте некои непријатни потези“ ако компаниите не ги исполнат своите договорни обврски. Ова би можело да значи дека Исакман е поподготвен од неговите претходници да откажува проекти кои се покажуваат како поскапи и посложени отколку што првично се мислеше.
Исакман, исто така, планира персоналот на НАСА да работи пообемно со приватниот сектор. „НАСА нема само да стои настрана и да се надева на најдоброто, туку ќе биде длабоко вклучена во соработката со индустријата за да ги зголеми шансите за успешно слетување“, рече тој.
Нова мисија на Марс
Мисијата на Марс во 2028 година, која Исакман ја нарекува Вселенски реактор-1 Фридом или SR-1 Фридом, ќе биде првата што ќе користи технологија на нуклеарен-електричен погон во вселената. Исакман е голем поддржувач на технологијата, која ветува високо ефикасни мотори идеални за мисии во длабоката вселена. Сепак, технологијата доаѓа со тешки предизвици во дизајнот, високи трошоци и ризици поврзани со лансирање нуклеарни системи, вклучително и зрачење.
Мисијата SR-1 Фридом ќе ги преземе и целите претходно објавени како дел од предложената мисија Скајфол, дизајнирана да постави хеликоптер на површината на Марс што би ги следел стапките на Ингенуити, првото возило што постигнало контролиран лет на планетата. Резултатите од мисијата SR-1 Фридом ќе послужат и како основа за плановите на НАСА за создавање реактор за фисија на Месечината што би можел да напојува база за време на лунарниот ден и ноќ. Агенцијата претходно ја откри својата намера да лансира таков реактор до 2030 година.
Стивен Синакор, извршен директор на НАСА за Програмата за енергија за површинска фисија, која ќе ја надгледува мисијата SR-1 Freedom, изјави за CNN дека очекува да мора да ја едуцира јавноста за ваквите технологии за да ги смири загриженостите. „Мислам дека ќе мора да ја едуцираме јавноста или барем да објасниме за што станува збор“, рече Синакор. „На крајот на краиштата, технологијата е безбедна. На земја, реакторот е исклучен. Од него нема зрачење. Само се вклучува во вселената, а потоа почнува да емитува зрачење“.
