Цената на јагнешкото месо пред Велигден повторно ја разбранува јавноста. Во месарниците килограм достигнува и до 900 денари, а купувачите веќе почнуваат да бројат дали ќе има јагнешко на трпеза.
Но додека цените одат нагоре, оние што го одгледуваат добитокот велат дека од тоа немаат ништо. Напротив, тврдат дека работат со загуба.
„Со 250 денари за килограм жива мера не можеш ни да преживееш, а не пак да заработиш“, велат сточари кои со години се занимаваат со оваа работа.
Сметката, според нив, е едноставна. Храната е поскапена, ветеринарните услуги исто, горивото не мирува. А откупната цена стои.
Разликата меѓу она што го добива сточарот и она што го плаќа граѓанинот е драстична. Од фарма до тезга, цената расте речиси четирикратно. Тука некаде се губи и профитот. Или подобро кажано, не се губи – само не завршува кај производителот.
Познавачи на состојбите во агросекторот велат дека синџирот е нарушен одамна. Откупувачите и кланичарите диктираат услови, додека сточарите се најслабата алка. Кога има вишок, цената паѓа. Кога има побарувачка, како сега пред празници, цената во продавниците оди нагоре, но откупната останува речиси иста.
Во меѓувреме, субвенциите доцнат. Тоа е уште еден удар. За многумина, тие пари не се бонус, туку начин да се покријат долговите. Дел од сточарите велат дека не добиле исплата со месеци, а некои чекаат и подолго.
„Ако не стигнат до крај на месец, ќе излеземе на улица“, предупредуваат од терен.
И тоа не е празна закана. Во последниве години веќе имаше протести, блокади, предупредувања. Секој пат со исто барање: фер цена и редовни субвенции.
Ситуацијата не е само моментална. Таа има последици што се чувствуваат подолго. Се намалуваат стадата. Помалку луѓе сакаат да се занимаваат со сточарство. Младите не влегуваат во оваа работа. Ризикот е голем, заработката неизвесна.
А тоа значи едно: помалку домашно производство. Повеќе увоз. И уште поголема зависност од странски пазари. Веќе има сигнали дека дел од јагнешкото што се продава не е домашно, иако се нуди како такво.
Купувачите, од своја страна, се најдоа во чудна ситуација. Плаќаат скапо, а слушаат дека производителите се на раб на опстанок. Логично е да се прашаат – каде оди разликата?
Аналитичари велат дека проблемот не е само во цената, туку во системот. Недостасува контрола на маржите, транспарентност во откупот и јасна политика за поддршка на домашното производство. Секој си ја брка својата сметка, а најчесто губи оној што е на почетокот на синџирот.
Во селата, приказната е поинаква од таа во градските месарници. Таму јагнето e инвестиција од неколку месеци, некогаш и години. Секој ден грижа, трошок, неизвесност. И на крај – цена што не ги покрива ни основните расходи.
И така, пред секој празник, истата слика. Во градот – високи цени и празни паричници. На село – незадоволство и закани со протести. Некој заработува. Некој едвај преживува.
А јагнешкото? Тоа одамна не е само празнична традиција. Стана симбол на еден поголем проблем што никој сериозно не го решава. И додека се чекаат субвенции и подобри услови, сточарите се пребројуваат. Секоја година – сè помалку.
Б.З.М.
