Празник па празник. Еден па друг. Па некаде меѓу нив – „споен викенд“ што се претвора во мини-одмор. За едни тоа е спас, за други е луксуз што економијата тешко го поднесува. И секоја година истото прашање се враќа: дали треба да се спојуваат празниците или е време да се работи без паузи, „како Јапонците“, како што често се вели?
Во канцелариите и продавниците, разговорите почнуваат неколку дена пред секој празник.
„Ќе се работи ли во петок?“ „Ќе земеш ли одмор?“ Некои веќе си го испланирале патувањето, други гледаат како да „покријат“ со слободен ден. Се создава ритам кој не е формално запишан никаде, ама сите го знаат. Ако има можност ќе се спои.
Работодавачите, пак, гледаат поинаку. За нив секој прекин е удар врз продуктивноста. Мал бизнис со тројца вработени не може да си дозволи четири дена затворено. Производствената линија не се гаси па се пали како светло.
„Не е проблем еден ден празник, проблем е кога од тоа стануваат четири“, велат познавачи на бизнис-климата. И додаваат: кај нас и онака се работи со прекини, а ова дополнително го разбива континуитетот.
Но, приказната не е еднострана.
За вработените, особено оние со пониски плати, споените празници се ретка шанса за вистински одмор. Без да земат годишен одмор, добиваат неколку дена за семејство, за патување, или едноставно – да здивнат.
„И тие денови значат многу“, велат социјални аналитичари. „Луѓето не се машини. Ако се истрошат, продуктивноста паѓа уште повеќе“.
И тука почнува спорот што нема лесен одговор.
Едната страна вели: ако сакаме да бидеме конкурентни, мора да работиме повеќе и поконзистентно. Често се спомнува примерот со Јапонија – дисциплина, ред, минимални паузи. Таму работната култура е речиси без компромис. Одморите се кратки, па дури и непопуларни. Но ретко кој спомнува дека таа цена се плаќа и со стрес, прегорување и сериозни здравствени последици.
Другата страна контрира: не можеш да копираш модел без да ги земеш предвид условите.
„Јапонија има поинаков систем, поинакви плати, поинаква дисциплина“, велат економистите. „Кај нас, ако ги укинеш тие мали паузи, нема магично да порасне продуктивноста“. Напротив, може да падне.
Во пракса, ефектите се мешани. Туризмот, на пример, профитира. Секој споен викенд значи полни викендички, гужви на граници, резервирани сместувања. Угостителите ги тријат рацете. Но истовремено, дел од индустријата стои. Испораките се одложуваат, роковите се пролонгираат, комуникацијата со странски партнери се кочи.
И тука се јавува уште еден проблем: нерамнотежата. Не сите имаат ист „луксуз“. Во приватниот сектор, особено кај малите фирми, често се работи и на празник. Во јавниот сектор паузите се речиси загарантирани. Тоа создава чувство на неправда. Едни одмараат, други ги покриваат обврските.
Па што е решението?
Некои предлагаат строго дефинирање – празник е празник, нема автоматско спојување. Ако некој сака подолг одмор, нека си земе денови од годишен одмор. Други, пак, сметаат дека државата треба официјално да дозволи „мостови“ меѓу празниците, но со јасни правила, за да нема хаос.
Во меѓувреме, реалноста си тече по старо. Ќе дојде следниот празник, ќе се отвори истата дилема, ќе се направат истите планови. Некој ќе замине на кратко патување, некој ќе остане на работа, некој ќе се нервира што мора да работи додека други одмараат.
И пак ќе се каже: треба да сме вредни како Јапонците.
Само што ретко кој ќе праша… по која цена?
Б.З.М.
