Идејата ја има, ентузијазмот исто така. Понекогаш и готов план, со бројки, скици, дури и со пример како би изгледало во пракса. Но, работата не доаѓа.
Сè почесто млади луѓе, но и поискусни професионалци, сведочат за исто искуство: одат на разговор за работа, ги повикуваат да предложат решение, стратегија, концепт… и по неколку дена тишина. Работно место нема. А некаде, неколку недели подоцна, се појавува токму таа идеја – само што ја реализирал некој друг.
„Бев поканет на интервју за маркетинг позиција. Ми рекоа: кажи ни како би ја подобрил продажбата. Подготвив цела презентација, со конкретни чекори. Се заблагодарија и рекоа дека ќе се слушнеме. Не се слушнавме. По месец дена ја гледам истата кампања на нивната страница. Речиси истата…“, раскажува 29-годишен маркетинг консултант од Скопје, кој побара да остане анонимен.
Вакви приказни не се ретки. Понекогаш се случуваат во креативните индустрии – маркетинг, дизајн, ИТ. Но се појавуваат и во други сектори, каде што кандидатите се охрабруваат да „покажат иницијатива“ и да предложат решенија за проблемите на компанијата.
Експертите за човечки ресурси велат дека линијата меѓу легитимна селекција и злоупотреба на идеи може да биде многу тенка.
„Нормално е работодавецот да сака да види како размислува кандидатот. Но кога од него се бараат детални стратегии, конкретни планови или дизајни кои подоцна се користат без договор, тоа веќе отвора етички дилеми“, вели консултантот за човечки ресурси.
Според него, проблемот е што кандидатите најчесто немаат никаква заштита. Идејата се изнесува во разговор, во презентација или во е-пошта… и тука приказната завршува.
„Правно е многу тешко да се докаже дека некој ви ја зел идејата. Освен ако не станува збор за формално заштитен производ или патент. Во пракса, повеќето луѓе само ја проголтуваат горчината и продолжуваат понатаму“, додава нашиот соговорник.
Некои компании, пак, тврдат дека ваквите обвинувања се претерани и дека кандидатите понекогаш погрешно го толкуваат процесот на селекција.
„Кога разговараме со кандидати, сакаме да ја разбереме нивната логика. Не бараме готови решенија за да ги користиме. Но се случува некој да предложи нешто што веќе сме го планирале“, вели претставник на една голема маркетинг агенција во Скопје.
Но чувството кај кандидатите е поинакво. Особено кога идејата, онака како што ја кажале, речиси збор по збор, подоцна се појавува во практика.
Еден млад програмер опишува ситуација што, како што вели, го натерала да стане многу повнимателен.
„На интервјуто ме прашаа како би го подобрил нивниот систем за онлајн нарачки. Им предложив конкретно решение, со автоматизација. После два месеци го пуштија токму тоа. Можеби е случајност… можеби и не е. Но од тогаш – искрено – не давам повеќе детали на интервјуа“.
Пазарот на трудот во регионот, велат аналитичарите, уште нема јасни правила за вакви ситуации. Формално, процесот на селекција треба да служи за проценка на кандидатот, а не за бесплатно собирање идеи.
Но реалноста… понекогаш оди во друга насока.
И така се создава една чудна, тивка фрустрација меѓу луѓето што бараат работа. Тие доаѓаат со идеи, со желба да покажат што знаат, со малку нервоза – нормално.
Излегуваат од интервјуто со чувство дека оставиле добар впечаток. А потоа… ништо. Само идејата продолжува да живее некаде. Без нив.
Б.З.М.
