Порастот на цените на енергијата предизвикан од војната на САД и Израел со Иран ги стави европските влади под притисок да им помогнат на домаќинствата и бизнисите, но нивните опции се ограничени од финансиските тешкотии во некои големи економии.
Тоа ја намалува веројатноста дека тие ќе ја обезбедат истата широка поддршка што беше обезбедена по целосната инвазија на Русија врз Украина пред три години, кога субвенциите и другата помош достигнаа стотици милијарди евра.
Потсетувајќи се на енергетската криза од 2022-ра година, која ги зголеми загриженостите за трошоците за живот и ги налути гласачите, владите почнуваат да реагираат, вклучително и со ослободување на резерви на нафта во рекордни бројки.
Сега Франција, Грција и Полска воведуваат мерки како што се ограничувања на маржата на профит и попусти што не чинат многу за државната каса, а Германија сака да ги регулира цените на гасот. Но, можеби ќе треба да направат повеќе.
„Доколку испораките на гас од Катар останат прекинати уште неколку недели, а цените на гасот се зголемат, владите веројатно ќе интервенираат и повторно ќе воведат некои субвенции“, рече Френк Гил, главен аналитичар за Европа, Блискиот Исток и Африка (EMEA) во „S&P Global Ratings“.
Владите сè уште не се сигурни каде ќе се стабилизираат нестабилните цени на енергијата. Но, тие се очигледно претпазливи во врска со фискалните мерки.
Велика Британија изјави дека е прерано да се замрзнат акцизите за горива, а француската влада ги отфрли повиците на опозицијата за намалување на данокот на додадена вредност (ДДВ) на гасот. Италија размислува да ги искористи приходите од ДДВ генерирани од повисоките цени за финансирање на намалувањето на акцизите за горива.
„Разликата со 2022-ра година е што пандемијата Ковид-19 и енергетската криза што следеше доведоа до буџетски дефицити во европските економии кои се речиси три процентни поени повисоки отколку во 2019-та година“, вели Гил.
Економскиот раст е послаб отколку пред четири години, а трошоците за камати се повисоки, додека европските влади веќе ги зголемуваат трошоците за одбрана. Германија го зголемува задолжувањето за масивен план за економски стимул.
Цените на нафтата се близу до максимумите во 2022-ра година, но цените на гасот не
Иако цените на нафтата се приближија до 120 долари за барел оваа недела, близу до нивниот врв во 2022-ра година, енергетската ситуација во Европа не е сосема иста како што беше во 2022-ра година. Цените на гасот се зголемија за повеќе од 50% од почетокот на војната, но се само една шестина од нивоата од над 300 евра за мегават-час што ги достигнаа тогаш. И Европа не брза да замени ниту еден добавувач, како што направи со Русија.
Но, ако високите цени продолжат и владите мора да обезбедат поддршка, тоа би можело да ги зголеми фискалните притисоци во Франција и Велика Британија со оглед на нивните високи буџетски дефицити, изјави за Ројтерс минатата недела Федерико Барига-Салазар, раководител на одделот за Западна Европа во „Fitch Ratings“.
Во Централна Европа, „S&P“ изјави дека рејтингот за инвестициски рејтинг на Унгарија е во опасност со оглед на веќе дарежливите мерки за поддршка воведени пред априлските избори.
„Шпанија, Португалија и Грција имаат посилни финансии, но повисоките трошоци би можеле да му наштетат на нивното закрепнување“, рече Барига-Салазар.
Што се однесува до Италија, која вложи големи напори за враќање на својот фискален углед, „Scope Ratings“ предупреди дека забавувањето на растот може да го комплицира нејзиното излегување од мерките на ЕУ за буџетска дисциплина.
Целни мерки
Со оглед на ограничениот простор за дејствување, мерките за поддршка што владите ги одржуваа на широко ниво во 2022-ра година ќе треба да бидат ограничени и поцелни овој пат, велат економистите од Барклис. Велика Британија и Германија веќе ја повторија таа порака.
„Morgan Stanley“ соопшти дека мерките за поддршка на енергетскиот сектор преземени од владите на еврозоната додадоа до 3,6% на БДП-то во 2022-2023 година, кога правилата на ЕУ за ограничување на дефицитот беа замрзнати за време на пандемијата. Сега, проценките сугерираат дека тие би можеле да обезбедат поддршка од само околу 0,3% од БДП годишно, почитувајќи ги правилата на блокот.
Доколку Ормутскиот теснец остане затворен повеќе од еден месец и има знаци на забавување на растот, ЕУ би можела да им дозволи на некои земји привремено да отстапат од правилата, според „Morgan Stanley“, кој очекува тие да трошат до 0,6% од БДП годишно за финансирање на целни мерки.
„Би бил потребен значителен пад за ЕУ повторно да ги замрзне своите правила“, додаваат од „Morgan Stanley“.
Поважно е што повисоките трошоци за долг се сами по себе ограничување.
„Не гледам дека ниедна земја има многу фискален простор во моментов бидејќи се плаши дека ќе биде казнета“, рече Грегоар Песк, главен инвестициски директор за фиксен приход во „Amundi“, најголемиот европски менаџер на средства.
Инвеститорите во обврзници станаа почувствителни на фискалните отстапувања во последниве години, а Велика Британија и Франција се меѓу целите во Европа.
„Германија со низок долг и Шпанија со висок раст имаат повеќе простор да одговорат“, рече Песк.
Клучот за прифатливоста на какви било мерки за поддршка ќе биде колку од трошоците владите можат да ги компензираат.
Една стратегија е да се воведе данок на вишок профит за енергетските компании, што многу европски земји го имплементираа во минатото, а Италија веќе објави дека ќе го стори тоа. Но, Гил од „Ѕ&Р“ забележува дека минатиот пат, приходите беа далеку под цената на субвенциите.
Критичарите велат дека субвенциите и ограничувањата на цените ќе ја зголемат побарувачката за енергија и ќе извршат притисок врз веќе високите цени.
„На краток рок, најдобрата опција е да се дозволи и стимулира намалувањето на побарувачката“, рече Георг Закман, виш соработник во Институтот „Бругел“.
