На почетокот на месецот многу семејства во Македонија ја прават истата математика. Седнуваат со лист хартија или со калкулатор на телефонот. Плата на едната страна, сметки на другата. Струја, вода, парно, интернет, телефон, кредит, градинка. Некогаш и рата за автомобил. Кога ќе се соберат бројките, прашањето доаѓа само од себе: што останува?
Некои велат дека најтешки се првите десет дена од месецот. Тогаш се плаќа речиси сè.
Во многу домови сценариото е познато. Платата стигнува, но не се задржува долго. Една сметка, па друга. Па трета. На крајот, она што останува е доволно за храна и за некоја ситница. За повеќе од тоа, ретко.
Во продавниците тоа се гледа најдобро. Луѓето купуваат внимателно. Го гледаат секој производ, ја проверуваат цената, го враќаат на рафт ако им изгледа прескап. Понекогаш и подолго стојат пред каса, додека во глава прават нова пресметка.
Еден економски аналитичар вели дека македонските домаќинства живеат со постојан притисок на фиксните трошоци. Кога најголемиот дел од приходот оди на сметки и кредити, просторот за нормален живот се стеснува. Тогаш се штеди на работи што порано биле обични. Излегување, патување, нова облека. Малите задоволства стануваат луксуз.
Некои луѓе веќе го имаат својот систем. Сметките се плаќаат веднаш. Без одлагање. Подобро веднаш да се види што останува, велат. Така барем нема изненадувања подоцна. Но бројките не се секогаш милосрдни.
Просечната плата во Македонија расте на хартија, но трошоците растат побрзо. Цената на храната, струјата, услугите. Секој месец нешто малку поскапува. По неколку денари. На прв поглед безначајно, но на крајот од месецот разликата се чувствува.
Економисти предупредуваат дека структурата на трошоците кај македонските семејства е проблематична. Голем дел од приходите оди на основни потреби. Кога тоа се случува, економијата стагнира. Луѓето не трошат, не инвестираат, не ризикуваат. Живеат внимателно.
Во меѓувреме, се појавува уште една навика. Се бара дополнителен приход. Некој продава нешто преку интернет, некој работи дополнителна работа, некој изнајмува стан, некој прави мал бизнис. Секој наоѓа начин да ја прошири својата месечна математика.
И покрај тоа, притисокот не исчезнува.
Еден финансиски советник објаснува дека проблемот не е само во висината на платите. Проблем е и што многу семејства имаат фиксни обврски што не можат да се избегнат. Кредитите, особено. Кога еднаш ќе се земат, стануваат дел од секој месец. А месеците се долги.
Затоа често се слуша истата реченица. Платата доаѓа, сметките се плаќаат, и потоа се почнува од почеток. Од ден за ден. Од викенд до викенд.
Во таква атмосфера се менува и начинот на живот. Помалку ресторани, помалку одмори, помалку импулсивни купувања. Се купува само она што е неопходно. Но животот не е само математика.
Во парковите, на пазарите, во кафулињата сепак има луѓе. Се смеат, разговараат, се жалат на цените и пак пијат кафе. Можеби поретко. Можеби поевтино. Но не се откажуваат целосно.
Затоа прашањето дали има живот по плаќањето на сметките нема едноставен одговор. За некого има. За некого едвај. Сè зависи од бројките на крајот од месецот. И од тоа колку храброст има човек да живее и кога калкулаторот не е на негова страна.
Б.З.М.
