Поскапувањето повторно тропна на вратата на маркетите. Најпрво се почувствува на бензинските, а само неколку дена подоцна и на рафтовите со основни намирници. Маслото, јајцата, кафето… производи што речиси секое домаќинство ги става во кошничката без размислување, веќе се продаваат по повисоки цени.
Граѓаните го чувствуваат ударот веднаш. Една сметка од маркет, која до вчера изгледаше сосема вообичаено, денеска е за неколку стотици денари повисока. Не драматично на прв поглед, но доволно за да се забележи. А кога тоа ќе се повтори повеќепати во месецот, разликата станува сериозна.
Трговците велат дека причината е добро позната. Горивата поскапеа, транспортот се зголеми, а тоа автоматски ги качува и трошоците на производителите и увозниците. Секој чекор во синџирот на снабдување носи дополнителен трошок, кој на крајот неизбежно завршува на касата во маркетот.
Познавачите на економските движења предупредуваат дека ова е типичен ефект на прелевање на цените. Кога горивото расте, не расте само бензинот. Се зголемуваат транспортните услуги, производството, дистрибуцијата. Малку по малку, целиот систем почнува да се поместува нагоре.
Најчувствителни на ваквите промени се токму основните прехранбени производи. Маслото, брашното, јајцата, млечните производи и кафето се дел од секојдневната потрошувачка. Кога тие поскапуваат, ударот се чувствува веднаш.
Организацијата на потрошувачи предупредува дека ситуацијата може дополнително да се влоши ако не се реагира навреме. Според нив, потребни се конкретни мерки за да се спречи нов ценовен бран. Како можни решенија се споменуваат ограничување на трговските маржи и плафонирање на цените на дел од основните производи.
Претставници на оваа организација сметаат дека државата има механизми да интервенира кога цените почнуваат нагло да растат. Не станува збор само за економска политика, туку и за заштита на стандардот на граѓаните. Особено во услови кога платите растат побавно од цените.
Пазарниот инспекторат во меѓувреме најавува засилени контроли. Под лупа ќе бидат ставени производителите, увозниците и трговците. Целта е да се утврди дали зголемувањето на цените е оправдано или станува збор за прекумерни маржи.
Инспекторите велат дека ќе се проверуваат фактури, набавни цени и начинот на формирање на малопродажните цени. Доколку се утврдат неправилности, најавуваат санкции.
Од Владата, пак, засега испраќаат порака до трговците да покажат одговорност. Очекуваат фер однос кон потрошувачите и предупредуваат дека не треба да се користи ситуацијата за дополнителен профит.
Економските аналитичари сепак предупредуваат дека инфлацијата е сложен процес и дека не може секогаш да се контролира со административни мерки. Ограничувањето на цените може привремено да помогне, но ако трошоците продолжат да растат, притисокот повторно ќе се врати.
Токму затоа дел од експертите сметаат дека е важно внимателно да се следат движењата на глобалните пазари. Цените на енергенсите, транспортот и суровините често ја диктираат и ситуацијата во домашната економија.
Во меѓувреме, граѓаните прават свои пресметки. Некои почнуваат да купуваат поевтини брендови. Други ги намалуваат количините. Трети едноставно се навикнуваат на новата реалност.
Една постара жена пред маркет во Скопје кратко го опишува чувството. Кога влегуваш во продавница, веќе знаеш дека сметката ќе биде поголема. Иако купуваш исто.
Тоа е можеби најдобриот показател дека ценовниот притисок веќе почнал да се чувствува. Полека. Но сигурно.
Б.З.М.
