Идејата е едноставна, барем на хартија. Вие имате добра бизнис идеја, јасна сметка како таа идеја може да заработува и план како да се развива. Но немате доволно пари за да ја стартувате. Токму тука во приказната влегуваат таканаречените бизнис ангели, односно луѓе подготвени да вложат сопствени средства во туѓи идеи, со надеж дека еден ден тие идеи ќе прераснат во успешни компании.
Во светот, ваквиот модел одамна функционира. Мали тимови со добра идеја, често во гаража или мал изнајмен канцелариски простор, добиваат почетен капитал од приватни инвеститори. Тоа се луѓе кои веќе заработиле пари во бизнис, па дел од нив решиле да ги вложуваат во нови проекти. Не само од филантропија. Туку и од интерес. Ако проектот успее, заработуваат сите.
Бизнис ангелот не е класичен кредитор. Тој не ви дава заем кој мора да го вратите со камата и во точно определен рок. Наместо тоа, инвестира во вашата компанија и станува сопственик на мал дел од неа. Некогаш тоа се 10 проценти, некогаш 20, а понекогаш и повеќе, зависно од договорот и ризикот. Токму зборот ризик е клучен.
Инвеститорите знаат дека повеќето стартапи пропаѓаат. Статистиката е прилично сурова. Голем дел од младите компании не го преживуваат ни првиот циклус на финансирање. Некои не успеваат да најдат пазар, други ја потценуваат конкуренцијата, трети едноставно остануваат без пари пред да почнат да заработуваат. Но понекогаш се појавува проект што вреди.
Аналитичари велат дека бизнис ангелите не вложуваат само во идеи. Тие вложуваат во луѓе. Во тимот зад проектот. Во ентузијазмот, знаењето и способноста да се издржи притисокот. Добра презентација може да ја отвори вратата, но долгорочно важна е вербата дека основачите знаат што прават.
Затоа состаноците со инвеститори понекогаш изгледаат како испит.
Прашањата се конкретни. Колку ќе чини производството? Кој е купувачот? Како ќе се продава производот? Колку пари се потребни и кога ќе почне да се враќа инвестицијата? Ако на тие прашања нема јасни одговори, разговорот најчесто завршува брзо.
Од друга страна, кога идејата има логика, а бројките стојат, работите се менуваат.
Познавачи на стартап сцената велат дека бизнис ангелите често не нудат само пари. Тие носат контакти, искуство и мрежа од луѓе кои можат да помогнат во развојот на компанијата. Понекогаш тоа е поважно од самата инвестиција. Млад претприемач може да има добра технологија или производ, но без врски на пазарот шансите за успех се многу помали.
Во Европа, ваквите инвестиции се сериозен дел од економијата. Постојат мрежи на бизнис ангели, инвестициски клубови и платформи каде што стартапите можат да ги претстават своите идеи. Презентациите траат неколку минути, но подготовките за нив се прават со недели.
Има и натпреварувачки дух.
Десетици тимови се борат за вниманието на неколку инвеститори. Некои доаѓаат со технолошки решенија, други со иновативни услуги, трети со производи што можат да се продаваат глобално. Понекогаш победува најсмелата идеја. Понекогаш најреалната.
Во Македонија, овој модел полека се пробива. Стартап заедницата расте, а интересот за вакви инвестиции е поголем отколку пред десетина години. Се појавуваат локални фондови и приватни инвеститори кои се подготвени да вложуваат во млади компании.
Но пазарот сѐ уште е мал.
Експерти предупредуваат дека за развој на ваква култура е потребно време. Потребни се успешни примери кои ќе покажат дека вложувањето во стартапи може да биде исплатливо. Кога една мала компанија ќе се претвори во сериозен бизнис, тоа веднаш ја зголемува довербата кај инвеститорите. И тогаш кругот почнува да се врти побрзо.
Секој нов успешен проект создава нови инвеститори. Луѓе кои заработиле од претходна инвестиција и сега сакаат да помогнат на некој друг да ја реализира својата идеја.
На крајот на краиштата, приказната е прилично едноставна. Некој има идеја. Некој друг има пари. Кога тие две работи ќе се сретнат во вистински момент, понекогаш се раѓа нов бизнис. Понекогаш нова компанија. А понекогаш и цела индустрија.
Б.З.М.
