Цената на барелот скокна над 119 долари вчера поради војната на Блискиот Исток и затворањето на Ормутскиот теснец, владите ширум светот воведуваат вонредни мерки, додека Путин вели дека е подготвен да ја обнови енергетската соработка со Европа.
Нафтата силно ја обликува геополитиката и светската економија, пишува „Њујорк тајмс“, наведувајќи ги како примери апсењето на венецуелскиот претседател Николас Мадуро и сегашната војна на Блискиот Исток. Во вакви кризи, нафтата се појавува како стратешки плен, како во случајот со Венецуела, но и како средство за политички притисок, како што е американската блокада што ја доведе Куба во сериозна енергетска криза.
Колку се чувствителни енергетските пазари на геополитички превирања покажува и најновото зголемување на цените: вчера во еден момент, нафтата надмина 119 долари за барел, достигнувајќи нивоа невидени од средината на 2022 година, додека на пазарот расте стравот од долгорочно нарушување на поморскиот транспорт поради ширењето на американско-израелската војна со Иран.
Како резултат на војната, потрошувачите и компаниите ширум светот би можеле да се соочат со недели или месеци повисоки цени на горивата, дури и ако конфликтот заврши брзо, бидејќи добавувачите се борат со оштетена инфраструктура, нарушена логистика и зголемени ризици за поморскиот сообраќај.
Изгледите за едно од најлошите нарушувања што некогаш ги погодило глобалните резерви на енергија, кое ќе трае подолго од претходно очекуваното, ги зголеми цените на нафтата, а берзите паѓаат.
Војната практично го затвори Ормутскиот теснец, кој транспортира една петтина од светската нафта и течен природен гас по должината на иранскиот брег. Бидејќи танкерите не можат да пловат повеќе од седум дена, производителите немаат капацитет за складирање и се принудени да го прекинат производството.
Извори на Ројтерс вчера соопштија дека Саудиска Арабија го намалила производството на две нафтени полиња, со што најголемиот светски извозник на нафта е најновата земја од Персискиот Залив што е принудена да го намали производството, по Ирак и Кувајт во претходните денови.
Владите се принудени да преземат сè подрастични мерки за да ги заштитат потрошувачите од болни зголемувања на цените и да ја ограничат потрошувачката на енергија за да спречат недостиг.
Унгарската влада ќе ги ограничи цените на горивата со цел да ги ублажи последиците од зголемувањето на цените на енергијата, објави премиерот Виктор Орбан. Тој на Фејсбук изјави дека, за да се обезбеди стабилно снабдување, државата ќе ослободи дел од резервите на гориво на државата на пазарот. Според новата одлука, цената на бензинот ќе биде ограничена на 595 форинти (1,51 евра) за литар, додека цената на дизелот ќе биде максимум 615 форинти (1,56 евра) за литар.
Орбан изјави дека ограничените цени на горивата ќе бидат достапни само за возила регистрирани во Унгарија. Мерката ќе се однесува на приватните граѓани, како и на земјоделскиот и транспортниот сектор, како и на компаниите, додаде унгарскиот премиер.
„Украинската блокада на нафта и војната на Блискиот Исток ги зголемуваат цените. Европа мора да се соочи со реалноста: треба да ги разгледаме и укинеме сите санкции врз руските производители на енергија“, напиша Орбан во објава на мрежата X.
Рускиот претседател Владимир Путин вчера изјави дека војната во Иран предизвикала глобална енергетска криза и предупреди дека производството на нафта, кое зависи од транспортот преку Ормутскиот теснец, наскоро би можело целосно да запре. Русија е втор најголем извозник на нафта во светот и земја со најголеми резерви на природен гас во светот.
Путин рече дека Москва е подготвена повторно да соработува дури и со европски клиенти, доколку тие сакаат да се вратат на долгорочна, неполитизирана соработка. Тој исто така рече дека руските компании треба да ја искористат моменталната ситуација на Блискиот Исток, иако забележа дека скокот на цените веројатно ќе биде привремен.
Лидерите на Г7 размислуваат за заедничко пуштање нафта од своите стратешки резерви оваа недела. Користењето на оваа стратешка опција ќе зависи од пазарните трендови, изјави вчера во Брисел германскиот министер за финансии Ларс Клингбајл. „Сите во моментов ги следат случувањата на финансиските пазари, во трговијата и на пазарите како целина“, рече Клингбајл. „Потоа ќе видиме дали и кога е вистинскиот момент да се посегне по оваа стратешка опција“. Координирани повлекувања на нафта од резервите досега се случија само пет пати, вклучувајќи два како одговор на руската инвазија на Украина во 2022 година.
Јужна Кореја вчера објави дека ќе ги ограничи цените на горивата на пумпите за прв пат по речиси 30 години. Во Индија, градот Пуна привремено ги прекина кремациите на гас, повикувајќи ги граѓаните да користат дрва или електрична енергија наместо тоа. Пакистан соопшти дека ќе ги зголеми цените на бензинот за околу 20 проценти за да ја ограничи побарувачката кај возачите, додека трошоците за дизел ќе останат ниски за камионите и автобусите.
Ситуацијата на пазарот на енергија нагло се влоши во споредба со првите денови од војната. На самиот почеток, трговците ги правеа своите проценки, обидувајќи се да се смират: пазарот беше презаситен со сурова нафта, а стратешките резерви на големите земји потрошувачи беа добро исполнети.
„Главниот проблем е теснецот“, изјави за францускиот „Монд“ Хомајун Фалакшахи, аналитичар во „Кплер“, компанија која ги следи морските струи. „Додека нема подобрување, нема да има значителен пад на цените“.
Цената на бензинот има посебен политички одзив во САД, каде што републиканците на Трамп се надеваат дека ќе ја задржат контролата врз Конгресот на среднорочните избори во ноември.
„Краткорочните цени на нафтата, кои брзо ќе паднат откако ќе се отстрани иранската нуклеарна закана, се многу мала цена што треба да се плати за безбедноста и мирот на САД и светот“, објави Трамп во неделата вечерта на социјалната мрежа „Трут Сошнал“. „САМО БУДАЛИТЕ ЌЕ РАЗМИСЛУВААТ ПОИНАКУ!“
Лидерот на демократите во американскиот Сенат, Чак Шумер, го повика Трамп да ослободи нафта од стратешките резерви.
Не е случајно што нафтата повторно се појавува и како геополитичко оружје и како економска закана во период кога САД прекинуваат одредени трговски односи и влегуваат во конфликти со други големи сили, изјави таа за „Њујорк тајмс“.
Меган О’Саливан, заменик-советник за национална безбедност за Ирак и Авганистан под претседателот Џорџ В. Буш. „Енергетското оружје никогаш не исчезна, но постои цела низа глобални околности – како и индивидуални одлуки од администрацијата на Доналд Трамп и други – што го вратија во преден план“, рече О’Саливан, сега професор на Харвардската школа „Кенеди“. „Енергијата може да биде алатка на надворешната политика, но може да биде и цел сама по себе“.
За вториот случај, доволно е да се погледне напорот на Трамп да добие нафта во Венецуела. Во последните недели, САД, во обид да ја соборат комунистичката влада на Куба, го блокираа пристапот на таа земја до нафта. Оставена без електрична енергија, островската нација, која е исклучително зависна од увезено гориво, се соочува со хуманитарна криза и широко распространети прекини на електричната енергија.
На Блискиот Исток, Иран се потпира на една од своите стратешки предности: способноста да го наруши протокот на нафта и природен гас низ Персискиот Залив, оштетувајќи ги економиите низ целиот свет.
