Жените во Македонија работат повеќе, а се вреднуваат помалку. Така барем покажуваат бројни анализи и искуствата од секојдневието, кои речиси секојдневно се повторуваат во различни облици.
Од канцеларии и фабрики, до продавници, училници и болници… сликата е прилично слична. Жените се присутни насекаде, често во улоги што бараат трпение, организација и огромна одговорност. Но кога ќе се отвори прашањето за плата, напредување или општествена почит, тогаш одеднаш нешто се менува.
Економските анализи покажуваат дека жените во просек работат повеќе часови ако се пресмета и неплатената работа во домот.
окрај редовната работа, голем дел од домашните обврски и натаму остануваат на нивни грб. Готвење, грижа за деца, грижа за постари членови на семејството, организација на секојдневието… сето тоа ретко се смета како работа, иако е работа. И тоа напорна.
Еден познавач на пазарот на труд вели дека токму тука се создава најголемиот парадокс.
Жените се двојно ангажирани, а системот ги третира како да прават помалку. Формално гледано тие се вработени, но неформалниот товар што го носат дома речиси никогаш не се зема предвид.
А кога ќе се погледнат бројките за плати, разликата станува уште поочигледна. Според економски анализи, жените во просек заработуваат помалку од мажите дури и кога работат на слични позиции. Разликата понекогаш не е драматична на хартија, но кога ќе се пресмета на годишно ниво… станува видлива.
Експерти за трудови политики велат дека причините се повеќеслојни. Дел од нив се историски и културни. Дел се поврзани со структурата на економијата, каде жените почесто работат во сектори кои традиционално се помалку платени. Образование, здравство, услужни дејности.
Но има и нешто друго, нешто што не се гледа лесно во статистиката.
Во многу компании, велат аналитичари, жените поретко бараат повисока плата или унапредување. Не затоа што не заслужуваат, туку затоа што системот не ги охрабрува. Или едноставно… навиката го направила своето.
Во пракса, се случува жената да ја носи главната организација во семејството, а сепак да се гледа како „втора плата“ во домот. Таквото размислување се провлекува со децении. Некогаш тивко, некогаш отворено.
Еден социолог објаснува дека општеството бавно се менува, но менталитетот уште побавно.
Во јавноста сите ќе кажат дека жените и мажите треба да имаат еднакви можности. Но кога ќе дојде моментот за конкретна позиција, конкретна плата, конкретна одговорност… тогаш излегуваат старите навики.
И токму тука настанува тој чуден јаз. Жените се образуваат повеќе од кога било, се вработуваат, градат кариера. Во многу сектори тие се дури и мнозинство. Но на врвните позиции бројките и понатаму се различни.
Познавачи на економските движења велат дека ова не е само прашање на правда, туку и на економска логика. Општество кое не го користи целосно потенцијалот на половина од својата популација едноставно губи.
А сепак, секојдневието оди по своја логика. Утро во кое жената станува порано за да подготви појадок, потоа оди на работа, се враќа дома, повторно продолжува со обврски… и така од ден во ден. Без многу драматични зборови. Без големи декларации. Само тивка рутина која ретко кој ја забележува.
И можеби токму во таа тишина се крие најголемиот парадокс. Жени кои работат повеќе отколку што се признава. И се вреднуваат помалку отколку што заслужуваат.
…а тоа, ќе речат некои аналитичари, е приказна која Македонија ја знае многу добро. Само што ретко ја кажува гласно.
Б.З.М.
