Најавите од Германија дека дел од работодавците планираат намалување на бројот на вработени повторно ја отворија старата дилема меѓу македонските семејства: дали доаѓа време на враќање?
Прашањето не е само економско, туку и длабоко лично. Во секое село и во секој скопски маалски блок има барем по еден што заминал „на работа во Германија“, со план да остане неколку години, а потоа…
Германската економија веќе подолг период се соочува со забавување. Индустријата, особено автомобилскиот сектор, е под притисок од високите трошоци за енергија, глобалната конкуренција и промените во побарувачката.
Дел од компаниите најавија реструктурирања и рационализација на трошоците, што во пракса значи кратење работни места. Но прашањето е каде и кого точно ќе погоди тоа.
Познавачи на германскиот пазар на труд велат дека првите на удар најчесто се привремените договори, сезонските ангажмани и работните позиции во помалку профитабилни сектори.
„Не секое намалување на работната сила автоматски значи масовни откази. Често станува збор за непополнување на испразнети места или постепено намалување преку пензионирања“, објаснуваат економски аналитичари.
Со други зборови, паниката не е оправдана. Барем не засега.
Македонските печалбари во Германија работат во различни сфери. Градежништво, здравство, угостителство, транспорт, индустриско производство.
Во дел од овие области недостигот од работна сила и понатаму е хроничен. Особено во здравствениот и негувателскиот сектор, каде што германските болници и домови за стари лица и натаму зависат од странски кадар.
Експерти за миграции посочуваат дека структурниот проблем на германската демографија не исчезнува преку ноќ. Населението старее, а домашната работна сила не е доволна за да ги покрие сите потреби.
„Германија може да забави, но не може одеднаш да стане самодоволна во однос на работната сила“, велат познавачи на европските трендови. Токму затоа, и покрај циклусните кризи, земјата во последните години ги олеснуваше процедурите за вработување странци.
Сепак, има и друга страна на приказната. Ако рецесијата се продлабочи и ако индустриските гиганти почнат масовно да отпуштаат, тогаш ќе има последици и за странските работници.
Особено за оние со пократок стаж, послаба интеграција или ограничени јазични вештини. Во такво сценарио, дел од македонските семејства би можеле да се најдат пред избор што не го планирале.
Но враќањето дома не е едноставна одлука. По неколку години во Германија, многумина веќе имаат кредити, деца запишани во училишта, стабилни приходи што значително го надминуваат македонскиот просек.
Дури и ако останат без работа, германскиот систем на социјална заштита обезбедува одредена сигурност. Надоместоците за невработеност, здравственото осигурување, можноста за преквалификација… тоа не се занемарливи фактори.
Економисти во земјава предупредуваат дека Македонија сè уште не нуди услови што би можеле лесно да ги апсорбираат евентуалните повратници.
Пазарот на труд е ограничен, платите во многу сектори се далеку под германските, а институционалната предвидливост често е предмет на критики.
„Враќањето не е само прашање на патриотизам. Тоа е прашање на бројки и на перспектива“, коментираат експерти за трудови политики.
И покрај тоа, постои и емотивната димензија. Некои печалбари одамна размислуваат за враќање, без оглед на германските економски циклуси. Носталгијата, грижата за родителите, желбата децата да растат во сопствена културна средина… тие причини не се мерат во евра. А кога ќе се совпаднат со економска несигурност, одлуката може да дојде побрзо од очекуваното.
Засега, сепак, нема сигнали за масовен бран на враќање. Намалувањето на работната сила во Германија не значи автоматски затворање на вратите за странците. Повеќе личи на корекција во одредени сектори отколку на системска промена. Но времињата се непредвидливи. Денес зборуваме за рационализација, утре можеби за нешто подлабоко.
А македонските семејства, како и секогаш, ќе пресметуваат тивко. Ќе ги гледаат трошоците, ќе ги споредуваат платите, ќе ги слушаат вестите од Берлин и од дома.
И ќе одлучуваат. Некои ќе останат. Некои можеби ќе се вратат. Но масовен егзодус во обратна насока… барем во овој момент, изгледа повеќе како страв отколку како извесност.
Б.З.М.
