На македонската трпеза денес има сѐ повеќе километри. Месото пристигнува од Бразил, гравот од Египет, доматот и пиперката од Албанија, Грција или од Турција.
Домашното производство, барем според бројките и предупредувањата на земјоделските здруженија, тивко се повлекува. А увозот расте. И тоа не симболично, туку драматично.
Во изминатата деценија, велат упатените, увозот на храна е зголемен за 100 отсто и веќе ја надминал границата од една милијарда евра. Бројка што звучи како статистика, но всушност значи зависност.
Значи дека секоја суша во некоја далечна земја, секоја геополитичка тензија, секое поскапување на транспортот може директно да се почувствува во македонските маркети. Аналитичарите предупредуваат дека оваа тенденција не е само економска, туку и стратешка.
„Кога една земја не може да обезбеди доволно храна за сопственото население, таа станува ранлива. Не само ценовно, туку и политички“, оценуваат познавачи на аграрните политики.
Според нив, падот на домашното производство не е резултат на еден фактор, туку на години недоволна поддршка, расцепкани парцели, недостиг од модернизација и несигурен откуп.
Земјоделските здруженија се особено гласни околу уште еден проблем. Тврдат дека паралелно со растот на увозот се злоупотребуваат и трговските марки на познати македонски производи.
На декларациите, велат, стојат имиња што асоцираат на традиција, на локално потекло, на нешто домашно. А производот, всушност, е увезен.
„Со тоа се нанесува штета и на потрошувачите и на производителите“, предупредуваат од здруженијата.
Потрошувачите се доведуваат во заблуда, а домашните производители се туркаат во уште понеизвесна позиција.
Експерти за заштита на конкуренција велат дека ваквите практики ја разнишуваат довербата на пазарот.
Ако купувачот еднаш се почувствува измамен, вторпат ќе биде повнимателен. А можеби и ќе се сврти кон најевтиното, без разлика на потеклото. И тука кругот се затвора.
Познавачи на аграрната економија посочуваат дека Македонија има потенцијал, но нема систем.
„Имаме земја, имаме традиција, имаме луѓе што знаат да произведуваат. Но немаме континуитет“, велат тие.
Во услови кога увозот станува поевтин поради масовно производство во големи земји, домашниот производител се соочува со трошоци што не може лесно да ги покрие. Особено ако нема сигурен пласман.
Проблемот не е само во месото или гравот. Тој е во перцепцијата дека е полесно да се донесе камион од странство отколку да се организира откуп од неколку македонски села.
Во чувството кај дел од земјоделците дека работат без долгорочна перспектива. И во тивкото прифаќање дека „така е на пазарот“…
Економистите предупредуваат дека ако трендот продолжи, зависноста од увоз ќе стане структурна. А тогаш враќањето назад ќе биде многу потешко.
За домашното производство да закрепне, велат тие, потребна е јасна стратегија, стабилна поддршка и построга контрола на означувањето на производите. Во спротивно, милијардата евра за увоз нема да биде врв, туку само меѓустаница.
И додека бројките растат, прашањето останува едноставно. Колку од она што денес го ставаме на маса навистина е наше. И дали сме подготвени да ја платиме цената на зависноста, ако таа продолжи да расте со истото темпо.
Понекогаш статистиката е ладна. Но зад неа стојат ниви што мируваат и производители што се прашуваат дали вреди да се сее следната сезона.
Б.З.М.
