Американско-израелските напади врз Иран, кои започнаа во саботата, ги зголемија стравувањата дека цените на нафтата нагло ќе пораснат, а некои аналитичари проценуваат дека тие ќе достигнат од 72 до 100, па дури и 120 долари за барел, што би претставувало највисоко ниво од почетокот на војната во Украина, објавува француската телевизија BFM.
Исто така, според истите медиуми, американско-израелските напади врз Иран го дестабилизираат Блискиот Исток и транспортните патишта за сурова нафта, а трајното затворање на исклучително стратешкиот Ормузски теснец би можело да има сериозни последици врз глобалната понуда на „црно злато“. Многу експерти предвидуваат силен пораст на цената на „црното злато“ кога ќе се отвори пазарот по викендот.
Од 72 долари пред почетокот на нападот, цената на барел наскоро би можела да достигне 100 долари“, изјави економскиот советник на Кремљ, Кирил Дмитриев. Такво ниво не е забележано од почетокот на војната во Украина пред четири години, забележуваат француските медиуми.
Според Хомајун Фалакшахи, аналитичар во Kpler, цената би можела дури и да надмине 120 долари во случај на продолжена војна и регионална ескалација.
Персискиот Залив вклучува неколку големи производители на нафта, почнувајќи од самиот Иран. Земјата е меѓу 10-те најголеми производители во светот со 3,1 милиони барели дневно.
Неговата нафта е релативно лесна за експлоатација, со цена што може да биде дури 10 долари за барел или дури и помалку – цена што може да ја достигнат само земјите од Заливот. Спротивно на тоа, за производство на еден барел во Канада или САД, потребно е да се издвојат помеѓу 40 и 60 долари, објаснува Арне Ломан Расмусен, аналитичар во компанијата Global Risk Management.
Техеран, исто така, има трети најголеми резерви на сурова нафта во светот, што го прави долгорочен стратешки актер. Американските напади врз нејзината инфраструктура, која е во добра состојба, нема да бидат без последици, особено за Кина, која увезува 80 проценти од иранската нафта. Сепак, главниот ризик за пазарот на нафта останува можноста за трајна блокада на Ормутскиот теснец, кој го поврзува Персискиот Залив со Индискиот Океан.
Околу 20 милиони барели сурова нафта поминале низ овој премин, главната морска рута што ги поврзува богатите производители од Блискиот Исток со остатокот од светот, во 2024 година, според податоците од американската Агенција за енергетски информации (EIA), што претставува речиси 20 проценти од светската потрошувачка на течни горива.
Иранските медиуми, повикувајќи се на Иранската револуционерна гарда, во саботата тврдеа дека преминот е „де факто затворен“. Долгорочната парализа на овој клучен премин би можела да има сериозно влијание врз глобалната понуда, особено затоа што само Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати имаат мрежа на нафтоводи што овозможува заобиколување на теснецот, но со ограничен капацитет од 2,6 милиони барели дневно, според американската агенција.
Според специјализираната веб-страница Marine Traffic, некои од Танкерите веќе го сменија курсот или застанаа пред да влезат во Ормутскиот теснец во саботата. Вашингтон ги повика комерцијалните бродови да „се држат подалеку“ од Персискиот Залив, а третата по големина светска бродска компанија CMA-CGM ги замоли своите бродови во регионот да „побараат засолниште“.
За Иран, зголемувањето на цените на нафтата со блокирање на Ормутскиот теснец е средство за вршење притисок врз Вашингтон, додека американскиот претседател Доналд Трамп им вети на своите гласачи ниски цени на енергијата.
Сепак, според Јакоб Ларсен, задолжен за безбедноста во здружението на бродосопственици Bimco, американската воздушна и поморска супериорност би можела во рок од неколку дена повторно да ја обезбеди потребната безбедност за продолжување на комерцијалниот превоз.
Ниту една земја не е поштедена од иранската одмазда во регионот каде што САД имаат воени бази.
Главните производители на нафта – Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак – веќе беа цел на нападите на Техеран.
Експлозии се слушнаа и во Саудиска Арабија. „Ризикот од ескалација е поголем отколку за време на неодамнешните регионални конфликти“, вели Џејсон Бордоф, претседател на Центарот за глобална енергетска политика на Универзитетот Колумбија. Во овој контекст, осум членки на Организацијата на земјите извознички на нафта и нивните сојузници (ОПЕК+) треба да се состанат денес. Пред нападот врз Иран, пазарот очекуваше зголемување на квотата од 137.000 барели дневно. Сепак, со избувнувањето на конфликтот, таквото зголемување би имало само маргинално влијание врз цените.
Сепак, не е сигурно дека ОПЕК+ ќе одлучи да го зголеми производството над првично планираните 137.000 барели, бидејќи членовите може да почекаат да ги проценат реалните последици од конфликтот врз протокот на снабдување. За картелот, дополнителното производство би претставувало и можност за враќање на пазарниот удел наспроти конкуренцијата од САД, Канада, Бразил и Гвајана.
Според аналитичарите од компанијата „Ристад енерџи“, само Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати, а во помала мера и Кувајт и Ирак, навистина можат значително да го зголемат производството, додека капацитетите на другите се ограничени. САД во моментов немаат планови да ги искористат своите стратешки резерви на нафта (415 милиони барели), според „Фајненшл тајмс“. Ова значи, според весникот, дека Вашингтон проценува дека растот на цените ќе остане ограничен и покрај ситуацијата во Ормутскиот теснец.
Сепак, евентуалното користење на стратешките резерви на САД би можело да ги смири пазарите, особено ако ОПЕК+ го зголеми производството во исто време. Вашингтон веќе го направи ова во 2022 година кога рускиот напад врз Украина предизвика скок на цените на нафтата.
Но, според Мајкл Алфаро, главен инвестициски директор во енергетскиот и индустрискиот хеџ фонд „Гало партнерс“, САД можеби нема да мора да преземат таков чекор овој пат. „Мислам дека ќе видиме зголемување на цените на нафтата, но тие нема да надминат 100 долари бидејќи ОПЕК веројатно ќе објави итно зголемување на понудата“, рече тој.
